Наука

Од Кичево до ѕвездите, астронаутката Мартина Димоска ја отвора вратата кон вселената – младите да инвестираат во знаење

Од Кичево до ѕвездите, астронаутката Мартина Димоска ја отвора вратата кон вселената – младите да инвестираат во знаење и да не дозволат географијата да им ги ограничи соништата.

Живеење во изолирани бази, ограничена комуникација, строго дефинирани мисиски правила и постојано тестирање на човечките и технолошките граници – ова не е научно-фантастичен филм, туку секојдневието на аналогните астронаути, професионалци кои ги симулираат вселенските мисии на Земјата. Една од нив е и Мартина Димоска, Македонка од Кичево, првата жена аналогна астронаутка од Балканот. Аналогните астронаути го отвораат патот на човештвото до Месечината, Марс и другите планетарни тела.

Димоска во разговор за МИА појаснува дека аналоген астронаут е високо квалификуван професионалец кој учествува во високо реалистични симулации на вселенски мисии на Земјата, наменети за тестирање на технологии, оперативни протоколи и човечки перформанси пред нивна примена во вистински вселенски услови, во орбита, на Месечината или при идни мисии кон Марс.

Овие мисии се одвиваат во екстремни и изолирани средини и вклучуваат спроведување на EVA процедури, научни експерименти, следење на физичка и психолошка издржливост на екипажот, како и тестирање на донесување одлуки под висок оперативен притисок.

Според Димоска, аналогните мисии претставуваат клучен дел од подготовката за човечко присуство надвор од Земјата и придонесуваат кон зголемена безбедност, ефикасност и доверливост на системите пред нивно воведување во реални вселенски програми.

- Аналогните мисии се клучни затоа што овозможуваат безбедно тестирање на ситуации што во вистинска мисија би можеле да бидат животно загрозувачки, додава Димоска.

Пат полн со препреки – но и со истрајност

Нејзиниот пат не започнал со „трасирана патека“ – напротив, како што посочува, со самото тоа што доаѓа од земја која нема национална вселенска агенција, на почетокот значи отсуство на институционална поддршка, инфраструктура и јасни патишта за вклучување во меѓународниот вселенски сектор.

- Доаѓам од мала земја без национална вселенска агенција, што значи дека ништо не беше однапред дефинирано. Мораше сама да ги градам врските, знаењето и сопствената патека, вели таа.

Посочува дека нејзиниот пат започнал од љубопитноста кон науката, инженерството и прашањето како човекот функционира во екстремни услови, а се развивал низ години на посветена работа и специјализирана едукација. Во тој процес, таа има завршено низа професионални програми и тренинзи, меѓу кои нуркачка NAUI обука во Германија, Analog Mission Training во Austrian Space Forum, како и NASTAR обуки и сертификација за човечки вселенски лет. Денес таа е Senior NASTAR амбасадор и NAUI сертифициран нуркач. Паралелно, поседува формално образование како инженер на материјали и нанотехнологии на Технолошко-металуршкиот факултет при УКИМ, магистерски студии по вселенски науки на International Space University во Франција, како и постдипломски студии по комерцијални вселенски науки на Florida Institute of Technology во САД.

- Паралелно со студиите и тренинзите, јас морав и да работам за да се издржувам. Тоа значеше значително поголем стрес, хроничен недостиг од одмор и постојана потреба сè што ќе заработев да го реинвестирам во сопствениот пат. За разлика од многу мои колеги, кои имаа стипендии и институционална поддршка од нивните национални вселенски агенции, стабилен животен баланс и простор за неформален нетворкинг, професионални настани и социјални активности што дополнително ја забрзуваат кариерата, јас морав да функционирам без таа мрежа на поддршка. Фактот дека бев целосно самофинансирана и постојано „растегната“ меѓу обврските, неизбежно создаваше и одредени предрасуди. Не секогаш бев перципирана на ист начин како колегите со институционална позадина, што дополнително го отежнуваше процесот на градење доверба. Мојата мотивација отсекогаш беше да покажам дека со дисциплина, знаење и истрајност може да се пробие и од помала земја, додава Димоска.

Нејзина мисија е да се отвори првата современа опсерваторија во Македонија

И покрај тоа што веќе работи на меѓународно ниво, Димоска останува посветена на идејата да развие домашна научна инфраструктура.

- Сакам Македонија да ја добие првата современа опсерваторија и лабораторија за вселенски науки, поставена во Западна Македонија. Место каде секој млад човек ќе биде добредојден, вели таа.

Нејзината работа преку International Space Alliance (ISA) веќе донесе конкретни резултати. Еден од нив е проектот „A small patch for man, a big one for our history books“, преку кој македонско знаменце ја премина Кармановата линија со летот на Blue Origin во 2024 година.

Димоска е дел од тимот што ја има основано Граѓанско-научната космичка агенција на Македонија (ГНКА) – модел кој ја заменува улогата на државната агенција што недостига. Објаснува дека таа не е државна институција, туку граѓански и научно заснован одговор на јазот што постои.

Нов почеток во САД – и нови вселенски можности

Неодамна, таа доби EB-1A зелена карта, позната и како „Ајнштајнова виза“, која се доделува на лица со исклучителни достигнувања. Таа пред скоро време се преселила во Калифорнија и во овој период нејзин приоритет е целосно да се интегрира во американскиот вселенски сектор и да продолжи со работата што нејзиниот тим веќе ја гради. Иако поседува зелена карта, таа посочува дека сè уште нема право да аплицира на голем дел од огласите за директно вработување во NASA, кај NASA контракторите, па дури и во приватниот сегмент на вселенската индустрија, во компании како SpaceX, бидејќи државјанството на САД е задолжителен услов. Овој услов важи низ многу слоеви, од програмите за практиканти во NASA па се до астронаутските позиции. Во меѓувреме, таа е професионално ангажирана како консултант и соработува со институции кои стратешки соработуваат со NASA, со фокус на Human Spaceflight.

Како што наведува, во моментов се фокусира на вмрежување и аплицирање во ретките можности што се достапни за лица со статус на постојан жител на САД, во рамки на поширокиот вселенски екосистем.

- Тоа значително го стеснува опсегот на достапни можности. Сепак, постојат неколку селективни, но исклучително значајни позиции, програми и партнерства каде што можам активно да придонесувам, да соработувам и да градам долгорочно присуство во секторот. Ова го гледам како почеток на подолг и постабилен процес на интеграција, вели Димоска.

Порака до младите: географијата да не биде граница за нивните соништа

На младите кои сонуваат за кариера во вселенската индустрија им порачува да инвестираат во знаење и да бидат многу трпеливи, да аплицираат, да учат, да градат мрежи и да не дозволат географијата да им ги ограничи соништата. Како што вели, да не чекаат „дозвола“, признание или валидација од луѓе кои никогаш не го поминале патот по кој тие сакаат да чекорат. Таа во разговор за МИА објаснува дека патот е долг, тежок и исполнет со неизвесности, но возможен.

- Ги очекуваат години пожртвуваност, неизвесност и многу работа без големи признанија. Наместо „сјаен“ живот, реалноста најчесто подразбира постојано реинвестирање и учење да се живее за мали, но значајни победи. Ако се истрајни и несебични, ќе имаат можност, и покрај сите препреки, достојно да се претстават себеси и, доколку тоа го изберат од лична одговорност, да ја претстават и државата од која доаѓаат во најдобро можно светло, иако на тој пат никогаш не добиле институционална поддршка, вели таа.

Димоска потенцира дека таа и понатаму лично одбира да се залага за својата земја и, пред сè, да ја одржува врската и континуираната релација со Македонија – особено за оние малкумина што со сериозност и доверба пристапиле кон нејзе и нејзините соништа и им ја укажале честа да чекорат по истиот, исклучително трнлив и неизвесен пат./МИА

Тагови: вселената

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Здравје

Урамнотежениот појадок е клучен за енергија во текот на денот

– Што е најдобро да се јаде наутро?

За појадокот да обезбеди доволно енергија за цел ден би требало да вклучува сложени јаглехидрати, протеини и здрави масти. Намирниците како овес, јајца и авокадо спречуваат ненадејни промени во нивото на шеќер во крвта, како и последичен замор, за разлика од појадокот што се сведува на кафе и печива.

Веројатно ви е познато чувството на краткотраен наплив на енергија после печиво од пекара, по кое набргу следува умор и повторно чувство на глас. За стабилно ниво на енергија, клучна е рамнотежата на макронутриенти кои гарантираат бавно и постепено ослободување на гликоза во крвотокот.

Сложените јаглехидрати се основа на енергијата

За појадокот да биде вистинско гориво за телото, тој мора да содржи избалансиран сооднос на сложени јаглехидрати, протеини и здрави масти. Комплексните јаглехидрати се клучни за утринската енергија бидејќи се варат побавно поради нивната висока содржина на влакна, за разлика од едноставните шеќери.

Кога го започнувате денот со овесна каша од цело зрно или интегрален леб со кисело тесто, на организмот му обезбедувате стабилен доток на гликоза без ненадејни скокови на шеќер. Хељдата и киноата имаат сличен ефект, а можат да се подготват и како топла утринска каша.

Протеини за долготрајна ситост

Само јаглехидратите не се доволни. За да се избегне пад на енергијата и да си обезбедите долготрајна ситост, важно е да се вклучат квалитетни протеини во оброкот. Јајцата се чест избор за појадок бидејќи содржат висококвалитетни протеини и витамини од групата Б, кои помагаат храната да се претвори во енергија.

Добри алтернативи се грчкиот јогурт и сирењето со малку маснотии, богати со казеин, протеин кој бавно се вари и на тој начин го продолжува чувството на ситост. За луѓето кои јадат храна базирана на растенија, тофуто е одличен извор на протеини и железо, чиј недостаток може да предизвика хроничен замор.

Улогата на здравите масти

Третиот важен елемент се здравите масти, кои обезбедуваат долготрајна издржливост. Авокадото, бадемите, оревите, чиа семето и ленено семе го забавуваат варењето на храната, го продолжуваат чувството на ситост и содржат магнезиум, минерал неопходен за производство на енергија во клетките. Лажица путер од кикирики или бадеми може да претвори обична чинија житарки во многу похранлив оброк.

Примери за избалансиран појадок

Сите горенаведени елементи можат лесно да се комбинираат. За солен појадок, можете да подготвите омлет од спанаќ и да го послужите со тост од цело зрно и малку авокадо. За оние кои сакаат слатки, овесната каша зготвена во вода или млеко може да се збогати со лажица протеини, шака боровинки и лажица семе од чиа за добар сооднос на влакна и антиоксиданси.

Кога немате многу време, решението е грчки јогурт измешан со шака бадеми и половина исечена банана. Таквиот оброк комбинира природни шеќери за брз почеток на денот и протеини кои обезбедуваат стабилност.

Што да се избегнува

За да се избегне ментална магла и замор кон средината на утрото, се препорачува да се избегнуваат печива направени од бело брашно и житарки во форма на снегулки и мусли, кои често содржат скриени шеќери.

Исто така, пиењето кафе на празен стомак веднаш по будењето може да го наруши природниот ритам на кортизол. Подобро е да го започнете денот со чаша вода, да јадете квалитетен појадок и да го испиете првото кафе дури околу еден час подоцна.

Извор: ordinacija.vecernji.hr

Автомобилизам

Шефот на „Aston Martin“ за рачните менувачи: „Многу покомплицирано отколку што изгледа“

„Aston Martin Valiant“ беше претставен на саемот за автомобили во Монтереј оваа недела, а изјавата на извршниот директор на компанијата за инсталирање рачни менувачи во „Aston Martin“ привлече внимание.

Извршниот директор на „Aston Martin“, Адриан Холмарк, објасни дека инсталирањето рачен менувач во модерен „Aston Martin“ е многу покомплицирано отколку што изгледа на прв поглед. Компанијата нудела рачни менувачи низ целата своја историја, но тие биле поврзани со постари архитектури на возила и електронски системи.

„Проблемот не е наоѓање рачен менувач, туку создавање електронски и адаптиран систем што може да работи со рачен менувач“, објасни Холмарк за „Road & Track“.

Голем дел од проблемот лежи токму во модерната електроника. Современите автомобили имаат сè поголем број системи за активна безбедност и помош на возачот, а некои од нив не се лесни за комбинирање со рачен менувач.

Холмарк особено ги издвои адаптивниот темпомат и системите за ублажување на последиците од судири. Според него, отстранувањето на овие функции или нивното прилагодување на рачниот менувач може да биде поскапо од развивањето на целосно нов рачен систем.

Сепак, примерите од други производители покажуваат дека не е технички невозможно да се комбинираат напредни системи за помош на возачот со рачен менувач. На пример, „Toyota GR86“ има адаптивен темпомат во сите верзии, додека „Honda Civic Type R“ исто така го има.

Затоа, останува уште едно важно прашање: дали развојот на таков систем е финансиски исплатлив?

Побарувачката за рачни менувачи повторно се зголеми меѓу ентузијастите, но тие сè уште претставуваат релативно мал дел од купувачите на скапи автомобили. Затоа, производителот мора да процени дали потенцијалната продажба ќе ги оправда трошоците за развој.

Холмарк, исто така, спомена интересно решение имплементирано од „Ferrari“ на „12Cilindri Manuale“. Иако автомобилот изгледа како да има класичен шестстепен мануелен менувач, тој всушност користи осумстепен менувач со двојна спојка, додека рачката на менувачот и педалата на спојката се дизајнирани да ја симулираат класичната конфигурација.

Според Холмарк, „Aston Martin“ потенцијално би можел да имплементира сличен концепт, но извршниот директор на компанијата досега одби да потврди дека такво решение е во фаза на изработка.

Извор: Б92

Тагови: Aston Martin мануелен менувач

Технологија

Кинески роботи го срушија рекордот на Јусеин Болт: Трчаат 100 метри за помалку од 9,4 секунди (ВИДЕО)

Роботи се натпреваруваат на Светските игри за хуманоидни роботи во Пекинг, каде што веќе се соборени некои рекорди.

Кинески хуманоиден робот истрча 100 метри за 9,39 секунди во квалификациската трка на Светските игри за хуманоидни роботи во Пекинг, побрзо од светскиот рекорд за мажи што го држи легендарниот јамајкански спринтер Јусеин Болт.

Роботот „Тиангонг Ултра“, развиен од Центарот за иновации на хуманоидни роботи во Пекинг, ја освои квалификациската трка на отворањето на второто издание на игрите, соопштија организаторите.

Роботот го престигна роботот „Лајтнинг“ на производителот на паметни телефони „Хонор“ непосредно пред целта откако заостана на почетокот на трката. „Лајтнинг“ ја заврши трката за 9,47 секунди, исто така побрзо од рекордот од 9,58 секунди поставен од Болт на Светското првенство во атлетика во Берлин во 2009 година.

Двата роботи го немаа шармот на Болт; Тие се удриле челно во дебел душек дизајниран да ги запре, принудувајќи го „Тиангонг“ неконтролирано да се ниша во зоната за итни случаи, принудувајќи ги гледачите да се поместат. „Лајтнинг“ бил однесен на носилка откако се струполил на земја.

Резултатите, сепак, претставуваат огромно подобрување во однос на минатогодишните први Игри, кога „Тиангонг Ултра“ победи на 100 метри за 21,50 секунди. „Тиангонг“, исто така, победи на првиот полумаратон во светот со хуманоидни роботи, одржан во Пекинг минатата година.

Претходно, кинеските државни медиуми објавија дека „Лајтнинг“ ги истрчал 100 метри за 9,32 секунди во прелиминарниот тест, достигнувајќи максимална брзина од 14,5 метри во секунда.

„Лајтнинг“ го освои овогодинешниот хуманоиден полумаратон за време од 50 минути и 26 секунди, побрзо од светскиот рекорд за брзина на луѓето во елитните машки натпреварувања.

„Лајтнинг“ бил висок 1,69 метри за време на полумаратонот и имал нозе долги 95 сантиметри. Неговите истражувачи подоцна му ги продолжиле нозете за 10 сантиметри, на 1,05 метри, пред игрите.

Трката на 100 метри е една од 51 дисциплина на игрите, која вклучува и натпревари во фудбал, танц и индустриски задачи.

Тагови: роботи Јусеин Болт