Од 1 јануари ќе се формира Центар за книга со цел поттикнување на издавачката дејност - Канал 5

Култура

Од 1 јануари ќе се формира Центар за книга со цел поттикнување на издавачката дејност

Со цел поттикнување на развојот на издавачката дејност во Република Македонија, Министерството за култура почнувајќи од 1 јануари ќе основа посебна организациска единица Центар за книга во рамки на кој ќе се вршат активности поврзани со поттикнувањето на производството и пласманот на изданијата, анализа на информациите за состојбите во издавачката дејност, подигнување на читателската култура, збогатување на библиотечните фондови, воведување стимулативни мерки за развој на книжарниците и сл.

Од 1 јануари ќе се формира Центар за книга со цел поттикнување на издавачката дејност
Ова денеска го истакна министерката за култура Елизабета Канческа-Милевска во обраќањето на јавната расправа на тема „Предлог-закон за издавачка дејност“. Таа посочи дека Република Македонија е една од ретките земји во светот која со исклучително внимание настојува да го унапреди книжевниот, творечкиот, преведувачкиот и издавачкиот амбиент во државата.

- Во изминатиот период Владата и Министерството реализираат големи зафати кои не само што ни помогнаат да го надминеме повеќедеценискиот застој во македонската преведувачка издавачка практика, туку детерминираа еден нов и траен инпулс во културното живеење на нашата држава. Наша интенција е книжевниот амбиен да се унапредува и во оваа смисла со новиот закон за издавачка дејност предлагаме мерки кои битно ќе влијаат врз развојот на оваа дејност, потенцира Канческа-Милевска.

Посочи дека во 1945 година во Македонија е регистрирана само една издавачка куќа, во 1990 година има регистрирано 12 издавачки куќи, во 2007 година - 300 издавачки куќи, а во 2014 година - 700 издавачки куќи.

- Трендот на зголемување на бројот на издавачки куќи се должи и на можноста секој да се регистира за вршење на оваа дејност без да исполни посебни услови особено во однос на стручноста и екипираноста на самиот издавач. Од регистрираните издавачи само мал процент професионално ја врши издавачката дејност односно од вкупниот број регистрирани издавачки куќи, само 30 до 40 издавачи издаваат повеќе од 10 дела во текот на годината, рече Канческа-Милевска.

Согласно Предлог-законот, нагласи министерката, издавачка дејност во Република Македонија, ќе може да вршат правни лица регистрирани во Централниот регистар на РМ за вршење на издавачка дејност, а по исклучок и физички лица како автори кои издаваат сопствено издание.

- Со Предлог-законот се регулира дека издавачот мора да има уредник кој е одговорен за целокупната издавачка продукција, како и за квалитетот на издадената публикација. Во процесот на издаваштвото уредникот има клучна улога во обезбедувањето на квалитетот на издадената публикација. Уредникот ја донесува првичната одлука за издавање, стручна обработка на делото, квалитетот на изданието и го одобрува неговото печатење. Покрај уредникот пожелно е издавачот да има и преведувач, рецезент, лектор, коректор, ликовен и технички уредник, истакна Канческа-Милевска.

Укажа дека со предлог-законот се пропишува и обврска издавачот пред објавување на публикацијата задолжително да склучи договор за регулирање на меѓусебни права и обврски со авторите и со други лица кои учествуваат во изработката на публикацијата - имател на авторско право, уредник, приредувач, преведувач, редактор, рецезент, лектор, коректор, ликовен и технички уредник и други лица. Со Предлог-законот се пропишуваат и задолжителните податоци кои треба да ги содржи публикацијата во насока на стандардизација на сите изданија.

- НУБ „Св.Климент Охридски“ до која секој издавач треба да достави пет задолжителни примероци од публикациите кои ги издал, и во иднина ќе може непречено и сеопфатно да ја креира базата на податоци кои се релевантни за издавачката дејност. Во однос на афирмацијата и значењето на дистрибуцијата и пласманот на книжевниот продукт Министерството за култура ќе поттикнува отворање класични и он лајн книжарници и поддршка за одржување и презентирање на саемите на книгата, посочи Канческа-Милевска.

Ратко Дуев од Филозофскиот факултет, кој е претседател на Комисијата за издавачка дејност, рече дека во член 5 од Предлог-законот за издавачка дејност, за регулирање на тоа што е уредник, предложи да се наведат компетенциите кои тој треба да ги има, образованието итн.

Претставникот на НУБ „Св.Климент Охридски“, Магдица Шамбевска предложи во член 6 став 3 да се избришат зборовите „за дистрибуција“ и „продажба на публикациите“. Според неа, дистрибуцијата и продажбата не се неопходни податоци за евиденција која би се водела во националната библиотека.

- Досега надоместокот се исплаќаше директно од Министерството на издавачите и сметаме дека така треба и да остане. Ако исплаќањето оди преку националната библиотека, ќе отвори многу други прашања во смисла на кој начин ќе ги добива тие средства националната библиотека, дали тоа ќе се решава преку поднесување проекти на конкурсот за проекти од национален интерес, рече Шамбевска.

Министерката Канческа-Милевска појасни дека според анализите, нема податоци за издавачката продукција, за дистрибуција за продажба на публикации. Појасни дека ако од НУБ не се заинтересирани такво нешто да имаат, тогаш ќе се направи издавачот да ги достави тие податоци до Министерството за култура.

Од Фондацијата Македоника упатија предлози во делот на електронското издаваштво.

Претседателот на Комисијата за култура, Силвана Бонева рече дека преку расправата Комисијата има намера да изврши увид во предложеното законско решение, да ги слушне коментарите и забелешките од страна на засегнатите институции кои работат во областа на издаваштвот, како и да обезбеди поголема транспарентност во работата на Собранието.

- Поднесувањето на амандманите за предлог-законот е до утре до 16:30 часот, додаде Бонева.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Наука

Снимиле џиновска медуза среде јато риби- чекале 50 години на оваа снимка (ВИДЕО)

Во опасната океанска средина, помалите животни често бараат заштита покрај поголеми и помоќни видови. 

Снимиле џиновска медуза среде јато риби- чекале 50 години на оваа снимка (ВИДЕО)

Додека некои риби се кријат меѓу коралите или ги следат ајкулите, еден вид е снимен покрај еден од најенигматичните жители на длабочините - џиновската фантомска медуза (Stygiomedusa gigantea).

Научниците се сомневаат во оваа врска повеќе од 50 години, а сега за прв пат ја снимија стотици метри под површината на морето во близина на Патагонија, пишува ScienceAlert.

Снимена медуза опкружена со јато риби

За време на нуркање со далечинско управувано подводно возило (ROV) во водите покрај брегот на Аргентина, истражувачите снимија џиновска медуза како се движи низ темнината.

По неа следеше цела група млади риби од видот Centrolophus niger, кои пливаа веднаш под нејзината шапка и меѓу огромните пипала.

„И двата вида се малку познати и ретко видени космополитски жители на длабочините. Ова е првото документирано набљудување на нивното поврзување во длабокиот океан“, изјави тимот предводен од морскиот еколог Марија Емилија Браво од Универзитетот во Буенос Аирес.

YouTube video

Нејзините пипала можат да пораснат до 10 метри

Џиновската фантомска медуза е една од најголемите медузи во светот. Нејзината капа може да достигне дијаметар од повеќе од еден метар, а нејзините четири пипала слични на ленти можат да пораснат до 10 метри. И покрај нејзината огромна големина, луѓето ретко ја гледаат.

Првиот примерок е собран во 1899 година, а оттогаш се регистрирани помалку од 120 видувања низ целиот свет, веројатно затоа што живее во тешко достапни океански длабочини.

За време на експедицијата, тие открија и 28 потенцијално нови видови

Ситуацијата се менува во последниве години благодарение на современите далечински контролирани нуркачи. Тие можат да достигнат длабочини што тешко се достигнуваат за луѓето и им овозможуваат на истражувачите да ги набљудуваат морските животни во нивната природна средина. Токму ова беше целта на експедицијата што се одржа од декември 2025 до јануари 2026 година.

Тим од истражувачкиот брод Фалкор на Океанскиот институт Шмит (исто така) го испрати подморницата СуБастијан на серија нуркања по должината на аргентинскиот брег. Ова им даде „невиден увид во бројни длабокоморски екосистеми“. За време на експедицијата, беа откриени 28 видови за кои се сомнева дека биле непознати на науката.

Зошто рибите се кријат меѓу нејзините стапици?

Средбата со фантомската медуза се случи на длабочина од околу 250 метри. Медуза долга околу шест метри лебдеше во полутемнината, со јато од 19 мали, сино-сиви риби што се движеа околу неа.

Млади единки од видот Centrolophus niger останаа околу пипалата и влегоа под капата на медузата. Истражувачите веруваат дека рибите веројатно ја користат медузата како мобилно засолниште од предатори.

Иако фантомските медузи немаат силен отров, нивната големина и долгите пипала веројатно претставуваат сериозно одвраќање за предаторите.

Медузите би можеле да послужат и како извор на храна за рибите. Една од нив е снимена како зема нешто од стапицата, но истражувачите не можеа да утврдат дали го краде уловениот плен, чисти паразити или се храни со ткиво од медуза.

Ова го поставува прашањето дали двата вида имаат корист од таков однос или рибите само го искористуваат големиот домаќин.

Тие чекаат потврда повеќе од 50 години

Ова не е прв пат риби да бидат видени со фантомски медузи. На северната хемисфера, возрасни единки од друг вид, Thalassobathia pelagica, се забележани како се кријат до неа и се хранат со нејзините паразити. Исто така, млади риби Centrolophus niger веќе се видени со морска медуза (Rhizostoma pulmo) во поплитките води на Јадранското Море.

Хипотезата за поврзаност со фантомската медуза се појавила уште во 1973 година, кога истражувачите ги пронашле двата вида заедно во мрежи во Северниот Атлантик. Сепак, без директно набљудување во природното живеалиште, тие не можеле да ја потврдат оваа поврзаност до сега.

Новото набљудување сугерира дека односите меѓу видовите во океанот може да бидат поприлагодливи отколку што се сметало претходно и зависат од локалните услови. Исто така, покажува колку малку знаеме за животот во длабокото море и улогите на одредени видови во екосистемот.

„Останува нејасно дали оваа заедница им обезбедува на рибите само засолниште или вклучува нутритивни придобивки, но овие набљудувања помагаат да се покренат нови хипотези за скриениот живот на длабокоморските видови“, заклучиле истражувачите.

Истражувањето е објавено во научното списание Екологија.

Тагови: медуза риби

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Европа

Русија пронајде нова рута за извоз на нафтата

Рускиот извоз на нафта преку Северниот морски пат веќе ги надмина резултатите во 2025 година за речиси 50 проценти оваа година.

Русија пронајде нова рута за извоз на нафтата

Рускиот извоз на нафта преку Северниот морски пат веќе ги надмина резултатите во 2025 година за речиси 50 проценти оваа година, со околу 20 милиони барели испорачани во Азија од почетокот на пловидбата во јули до средината на октомври, изјавија трговци за Ројтерс, потврдени со податоци.

Северниот морски пат се протега по северниот брег на Европа и Азија, преку Арктичкиот Океан, преку Баренцовото, Карското, Лаптевското, Источносибирското, Чукчиското и Беринговото Море.

Од Карската порта до Беринговиот теснец, овој транспортен коридор долг 5.600 километри ги поврзува морските пристаништа на север од Русија со пловните реки во Сибир во уникатен транспортен систем и отвора можност за испорака на стоки до азиските пазари.

Арктичката рута стана поевтина од вообичаената рута до Азија

Поради ледените услови, вообичаено се смета за поопасна и поскапа рута, но оваа година, поради прекините во морскиот сообраќај преку Суецкиот канал, Ормутскиот теснец и Црното Море, стана многу попривлечна, изјавија неименувани трговци за Ројтерс.

Војната во Иран и Украина и нападите врз бродови ги катапултираа цените на превозот на танкери на највисоко ниво досега, а американските барели станаа прескапи за азиските рафинерии, кои сега бараат алтернативни добавувачи.

Во такви услови, дури и Северниот морски пат, и покрај неопходната помош од мразокршачи, е поевтин за танкерите од вообичаената рута до Азија преку Црвеното Море, велат трговците. За Русија, од друга страна, Северниот морски пат, управуван од државната енергетска компанија Росатом, е безбедна алтернатива на европските води, каде што годинава беа запленети голем број руски танкери.

Русија планира дополнително да го зголеми извозот на нафта

Според прелиминарните проценки на трговците, до крајот на овогодишната сезона на превоз, Русија ќе испорача дополнителни пет до 10 милиони барели нафта на азиските клиенти, покрај веќе испорачаните 20 милиони барели. Во целата претходна сезона на превоз, Русија испорача 13 милиони барели нафта преку Северниот морски пат.

„Газпром Нефт“ ќе ги зголеми испораките на нафта преку Северниот морски пат за околу 35 проценти оваа година, изјави извршниот директор на компанијата, Александар Дјуков, пред новинарите во Москва во петокот. Во септември, „Роснефт“ започна голем проект на северот од Русија, „Восток Оил“, чија нафта исто така го започна своето патување низ Арктикот, забележува „Ројтерс“.

Сè поголеми количини на гас се транспортираат низ Арктикот

Русија, исто така, испорачува значителни количини на течен природен гас (LNG) и други стоки во Азија преку Северниот морски пат, со очекувања за силен скок на испораките на LNG оваа година.

Најголемиот руски производител на течен природен гас „Новатек“ ја проширува својата флота за проекти во Арктикот, купувајќи најмалку два танкери за LNG од класата Arc4, кои можат да се движат по замрзнати мориња без помош на мразокршач, објави „Ројтерс“ минатата недела, повикувајќи се на податоци за регистрација и испорака.

Путин сака да го удвои сообраќајот до 2030 година

На почетокот на август, „Росатом“ објави дека кинеската компанија за контејнери „Си Леџенд Шипинг“ има намера да ја лансира првата редовна контејнерска линија со дестинација во Европа на тој поморски коридор.

Јужнокорејскиот контејнерски брод „ПанСтар Акро“ го заврши своето враќање преку Северниот морски пат до Европа на почетокот на октомври, откако исплови од југоисточниот пристанишен град Бусан во август, со што се означи крајот на десетгодишната пауза во јужнокорејските бродови што пловат по таа рута.

До крајот на 2030 година, обемот на товар што се транспортира годишно преку Северниот морски пат треба да се удвои и да достигне 70 милиони тони, изјави претседателот Владимир Путин во септември на економски форум во Владивосток.

Тагови: нафта русија

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Европа

Студентите го блокираа Лувр во Париз- над 2.300 приведени демонстранти низ Франција (ВИДЕО)

Демонстрантите денеска ги блокираа влезовите во музејот Лувр во Париз за да покажат поддршка за националното движење на средношколците и да ја осудат полициската репресија. 

Студентите го блокираа Лувр во Париз- над 2.300 приведени демонстранти низ Франција (ВИДЕО)

Управата на музејот и синдикатите потврдија дека институцијата не може да се отвори во закажаното време поради ова, пишува Euronews.

Администрацијата додаде дека протестот го воделе студенти на Ecole du Louvre. На флаер поставен пред музејот пишуваше: „Горди сме што објавуваме дека го блокираме најголемиот музеј во светот“.

Започна во училиштата

Минатиот месец започна серија протести како одговор на лошите услови во средните училишта низ целата земја. Во меѓувреме, барањата се проширија на други проблеми, како што се инфлацијата и зголемувањето на трошоците за живот, па демонстрациите прераснаа во израз на пошироко социјално незадоволство.

Министерот за правда, Џералд Дарманин, изјави дека повеќе од 2.330 лица биле приведени низ целата земја во текот на викендот и изјави дека 70 проценти од нив биле возрасни. Претседателот на Трговската комора, Ален Ди Крешенцо, изјави дека повеќе од 2.000 продавници биле оштетени во насилството во текот на викендот, а проценетата штета достигнува стотици милиони евра.

Тагови: лувр Париз

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

притисни ентер