Објавена книгата „Македонскиот 19 век“ од Горан Калоѓера - Канал 5

Култура

Објавена книгата „Македонскиот 19 век“ од Горан Калоѓера

Научната монографија „Македонскиот 19 век“ од еминентниот македонист од Хрватска, Горан Калоѓера, изелзе деновиве од печат во издание на „Македоника литера“ од Скопје.

Објавена книгата „Македонскиот 19 век“ од Горан Калоѓера
Книгата, која е во превод од хрватски јазик на Славчо Ковилоски, првпат беше објавена во Риека во 2011 година. Во делото академик Калоѓера низ четири поглавја ги проучува културата и литературата во 19 век во Македонија. Пишува за школството, за јазичното прашање, за печатниците, библиотеките, читалниците, музичкиот живот, за 20-ина автори, меѓу кои се и браќата Миладиновци, Григор Прличев, Јордан Хаџи Констан­тинов Џинот, Рајко Жинзифов, Крсте Петков Мисирков, Кузман Шапкарев, Парте­ниј Зографски, браќата Петкович.

Во овој научен труд се проследени: геополитичката состојба, стопанските и политичките услови, школството, прашањето за јазикот, библиотеките, читалиштата, музичкиот живот, туѓите пропаганди, резултатите од првиот преродбенски период, книжевната дејност, потрагата по националниот идентитет, елинизмот и егзархиската пропаганда, пробугарската ориентација на дел од македонската популација, борбата на Македонците против Цариградската патријаршија, меценската дејност на трговските фамилии, националното будење на македонските градови и општини, судирите со Бугарската егзархија, унијатското движење, револуционерните движења, поддршката на академските кругови на македонското прашање, обидот за обнова на Охридската архиепископија, сепаратистите, врховистите, предилинденскиот период, народното и книжевното творештво, низата книжевници, учебникари и револуционери.

Валентина Миронска Христовска во поговорот на книгата пишува дека Калоѓера сумирано ги проследил клучните настани, процеси и личности од 19 век, векот во кој се вплеткани двата конца на македонската песна: црвениот – преродбата и црниот – отворањето на македонското прашање.

- Тоа се, всушност, нашите две судбински нешта, бидејќи од нив, од една страна, извираат најдиректните потврди за македонскиот идентитет, а од друга, тие сè уште се предмет на оспорувања од нашите соседи. Па токму поради тоа, поради комплексноста на овој период, го издвојувам местото на оваа книга која го потврдува ангажманот на македонистот Горан Калоѓера, од немакедонско потекло, што така посветено се занимава со овој период, при што цврсто и јасно го застапува македонското гледиште од и за 19 век, вели Христовска.

Васил Тоциновски во рецензијата за книгата вели дека е ретка и несекојдневна, бидејќи по својот концепт е вистинска историја на македонскиот 19 век.

- Периодот на 19 век во Македонија, пишува Калоѓера, отсекогаш сум го сметал за најживописниот, најдинамичниот и најбруталниот период во историјата на македонскиот народ. Токму поради тоа му посветив и најмногу внимание како книжевен историчар, осврнувајќи се во своите дела и книги на некои од најинтересните личности од овој период, вклучувајќи ја и нивната книжевна работа... Овој период е од витална важност за опстојувањето на Македонците како народ и ... најважните потези по прашањето на црковната автономија, решавањето на јазичното прашање, националната освестеност, културното и книжевно дејствување, вклучувајќи ги и движењата за организирано востание против Турците, почнале да се случуваат токму во 19 век, вели Тоциновски.

Горан Калоѓера во своето научно дело дава висока оценка за македонските автори и интелектуалци од 19 век.

- Во Македонија, за жал, недоволно храбро се проучуваат и се вреднуваат книжевните автори од 19 век. Сите значајни работи што се случиле подоцна водат корени токму од овој период. Токму затоа треба да се каже дека луѓето кои работеле, пишувале во 19 век, не биле полуписмени, безначајни учители, туку врвни интелек­туалци на своето време. Тогаш, исто како што француските, англиските и руските автори пишувале патописи, новели, романи, истите тие форми биле реализирани и од македонските автори во 19 век. Навистина, не на македонски литературен јазик, кој подоцна бил нормиран, но на говорот што бил користен во Македонија, пишува Калоѓера.

Горан Калоѓера (1951, Дубровник – Хрватска) е книжевен историчар, професор на Филолошкиот факултет во Риека. Тој е раководител на Катедрата за македонски јазик при тој факултет, а е основач на лекторатот по македонски јазик во Риека. Бил декан на Педагошкиот и на Филозофскиот факултет на Универзитетот во Риека. Надворешен член е на Македонската академија на науките и уметностите и надворешен член на Друштвото на писателите на Македонија. Тој е почесен конзул на Република Македонија во Хрватска и почесен доктор на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје.

Добит­ник е на повеќе награди и признанија, од кои неколку доделени во Република Македонија. Меѓу другите, добитник е на медалот за заслуга за Македонија, на медалот „Свети Климент Охридски“, како и на Почесното Рациново признание за ширење на македонската култура и лите­ратура надвор од границите на земјата.

Калоѓера е меѓу најзначајните македо­нисти во светот, посебно во областа на литературата, автор е на триесетина дела, од кои половината се поврзани со Македонија. Неговите книги се од подрачјата на хрватската и македонската книжевност, а на македонски јазик му се преведени книгите „Браќата Миладиновци – легенда и стварност“ и „Хрватско-македонски литературни врски“. Автор е и на преку стотина научни трудови.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Култура

Литера отвора ново поглавје: „Градови полни приказни“ и нов центар за детска креативност

Меѓународниот фестивал за илустрација и литература за деца и млади „Литера“ најавува два значајни проекта – едиција сликовници посветени на македонските градови и отворање Центар за развој на детска креативност.

Литера отвора ново поглавје: „Градови полни приказни“ и нов центар за детска креативност

Од денес, 19 октомври до 10 ноември 2026 година е отворен конкурс за авторски текстови за сликовници под заедничката тема „Градови полни приказни“. Со овие иницијативи, фестивалот го проширува своето дејствување во целогодишна платформа за литература, илустрација, уметност и едукација.

Шест градови, шест сликовници, една Македонија раскажана низ приказни. Гевгелија, Битола, Охрид, Скопје, Прилеп и Куманово ќе добијат свои авторски сликовници, кои преку автентични приказни и илустрации ќе го претстават нивниот културен идентитет пред домашната и меѓународната публика.

Под мотото „Градови полни приказни“, „Литера“ ги повикува авторите да создадат оригинални текстови инспирирани од овие шест македонски градови. Конкурсот е отворен од 19 октомври до 10 ноември 2026 година и има цел да поттикне нови авторски гласови и современи приказни што ќе го доближат културното богатство на Македонија до најмладите генерации.

Шесте сликовници ќе бидат изработени со висококвалитетни материјали и обединети во специјално дизајнирана кутија со интерактивна игра за запознавање на градовите. Проектот создава современо книжевно, визуелно и едукативно искуство, со потенцијал за промоција на македонската култура надвор од земјата.

Од 1 ноември започнува со работа Центарот за детска креативност

Во исто време, „Литера“ отвора Центар за развој на детската креативност, кој од 1 ноември 2026 година ќе понуди тематски работилници за боја, илустрација, 3Д-форми, раскажување приказни преку цртеж и изработка на сликовници. Работилниците ќе ги водат професионални автори и стручни лица, а програмата ќе се објавува однапред, со пријавување и до пополнување на капацитетите.

Осум години посветени на квалитетната детска литература

Во изминатите осум години „Литера“ придонесува за нов пристап кон детската литература и илустрацијата во Македонија, афирмирајќи ја сликовницата како уметничко дело со важна улога во развојот на визуелната култура, имагинацијата и љубовта кон читањето.

„Веруваме дека вложувањето во детската литература и креативност е вложување во културната иднина на нашата земја. Со едицијата „Градови полни приказни“ сакаме да покажеме дека секој град има приказна што вреди да се раскаже и зачува. Паралелно, создаваме простор во кој децата ќе можат да ја развиваат својата имагинација и креативност.

Нашата цел не е само да создаваме нови читатели, туку и идни автори, илустратори и генерации со развиена визуелна култура“, велат од тимот на „Литера“.

Во 2026 година фестивалот ја развива својата целогодишна платформа, која ќе обедини изложби, работилници, предавања, професионални вмрежувања и меѓународни претставувања. Со новите проекти, „Литера“ продолжува да гради простор во кој приказните ја зачувуваат културата, а креативноста ја обликува иднината.

Автор на официјалната илустрација за Литера 2026 е Анастасија Јованова.

Конкурс „Градови полни приказни“

Рок за доставување авторски текстови: 10 ноември 2026 година.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Европа

Путин: Русија создава погранична безбедносна зона во Украина за која нема да се преговара

Русија воспоставува безбедносна зона во Украина по должината на нејзината граница, што нема да биде предмет на какви било преговори со киев во иднина, изјави претседателот Владимир Путин.

Путин: Русија создава погранична безбедносна зона во Украина за која нема да се преговара

Тој рече дека операцијата е одговор на украинската инвазија во западниот руски регион Курск во 2024/25 година.

Портпаролот на Кремљ, Дмитри Песков, рече дека планираната безбедносна зона се протега 660 километри, од кои 70% моментално се под контрола на Русија. Не кажа колку длабоко ќе навлегува во Украина.

Путин рече дека руските сили сè уште не освоиле нешто повеќе од 10% од територијата на Доњецк и 16,5% од регионот запорожје, два од четиритие региони што беа анектирани во 2022 година.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Македонија

Кузеска: ВМРО-ОКГ ги објави резултатите од болните во Брвеница пред да се отворат кутиите, истите методи од Груевски

На 17 октомври гласаа болните и изнемоштените во Брвеница. 85 од 88. Веднаш по гласањето, во сабота, на социјалните мрежи профилите на ВМРО-ОКГ ги поделија бројките.

Кузеска: ВМРО-ОКГ ги објави резултатите од болните во Брвеница пред да се отворат кутиите, истите методи од Груевски

Веднаш по затворањето на избирачките места, ВМРО-Орбан порталот „Република“ ги објави истите резултати: 50 гласа за нивниот кандидат, 20 за ВЛЕН, 15 за ДУИ, нула за СДСМ.

Бројките се точни со објавите на страниците на ВМРО.

Како знаеле ден порано?

Болните и немоќните гласаат дома, во присуство на комисија. Кутиите се затвораат. Се носат. Се отвораат на денот на изборите, заедно со гласовите од избирачките места. Не се бројат претходниот ден. Не се објавуваат претходниот ден. Освен ако некој веќе “знае” што има внатре.

Оттука СДСМ нула. Лесно е кога некој има пристап до гласачките ливчиња.

Ова не се „неофицијални податоци“. Ова е признание. Знаеле што има во запечатените кутии пред да се отворат и пред официјалното броење на комисијата.

Во „бомбите“ од 2015 година се слушаше токму тоа: влечење за уши, човечиња фатени за рака што ги водат да гласаат, контрола на ранливи групи, субвенции условени со глас.

Тогаш системот на Груевски го правеше тоа отворено. Сега, под арамијата Мицкоски, истиот систем работи само под радар. Знаат што има во кутијата пред да се отвори.

Мицкоски ја претвори својата партија во сопствено царство. Ги укина сите потпретседатели. Сега ги презема сите техники на владеење на Груевски. Менторот го постави ученикот.

Затоа СДСМ не сака да го прифати изборниот грабеж кој ВМРО-ОКГ го спрема со законот по моделот на Груевски, со кој сака да овозможи изборна манипулација со гласовите од дијаспората. Гласање без контрола. Гласање по пошта. Електронско гласање.

Не прифаќаме ништо што не е во согласност со препораките на ЕУ и ОДИХР - истрага на купување гласови, притисок врз гласачи, злоупотреба на јавни ресурси, транспарентност и контрола. Не гласање без контрола.

СДСМ бара обвинителство веднаш да спроведе истрага. Како е можно да се знаат гласовите од запечатените кутии што се отвораат во исто време со гласовите од избирачките места? Бараме одговорност. Бараме да се види кој ги отворил кутиите, кој ги броел на „ВМРО начин“ и кој го пратил бројот да се објави јавно пред да стигне до комисијата.

Ова е доказ како работи организираната криминална група. Истите методи од Груевски. Кутиите се отвораат уште во сабота. Гласовите ги штелуваат како анкетите. Истата банда. Само шефот е сменет.

Народот гледа.

Прес конференција на СДСМ, Богданка Кузеска, портпаролка и членка на Извршниот одбор

YouTube video

СДСМ

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

притисни ентер