Владите во пет земји-членки на ЕУ „доследно и намерно“ го поткопуваат владеењето на правото, предупреди водечката европска група за граѓански слободи, додека демократските стандарди се намалуваат во уште шест земји, вклучувајќи ги и оние што претходно се сметаа за стабилни демократии, објавува „Гардијан“.

Врз основа на докази од повеќе од 40 невладини организации во 22 земји, Унијата за граѓански слободи за Европа (Слободи) ги опиша владите на Бугарија, Хрватска, Унгарија, Италија и Словачка како „уништувачи“ кои активно го поткопуваат владеењето на правото. Во извештајот за 2026 година, објавен во понеделник, се вели дека Словачка, под „популистичката, авторитарна и проруска влада на Роберт Фицо“, назадувала во сите области: судството, борбата против корупцијата, слободата на медиумите и механизмите за надзор на граѓанското општество.

Слична ситуација е забележана и во Бугарија, додека Унгарија, каде што 16-те години на власт на Виктор Орбан би можеле да завршат по изборите на 12 април, „останува посебна категорија“ затоа што, како што се наведува, „спроведувањето на сè порегресивни закони и политики продолжува без никакви знаци на промена“.

На други места, Либерти ги означи Белгија, Данска, Франција, Германија и Шведска, земји со силни демократски традиции, како „лизгачки“, односно земји каде што владеењето на правото опаѓа во некои области, но без систематски политички план.

Чешка Република, Естонија, Грција, Ирска, Литванија, Холандија, Романија и Шпанија беа класифицирани како „стагнирачки“, односно земји каде што состојбата на владеењето на правото не се подобрува, но ниту се влошува, според извештајот од 800 страници.

Полска, исто така, спаѓа во оваа категорија, иако премиерот Доналд Туск се обидува да ги врати клучните елементи на владеењето на правото - како што е независното судство - кои претходно беа поткопани од владата на Право и правда (ПиС), но се попречени од претседателските вета. Либерти рече дека ограничениот напредок на Полска „покажува колку е тешко и кревко да се врати еродираната институционална независност“. Само на Латвија ѝ беше даден статус на „вреден работник“, земја која активно ги подобрува стандардите за владеење на правото.

Во извештајот, исто така, се вели дека механизмите на ЕУ за справување со ерозијата на владеењето на правото се во голема мера неефикасни, при што повеќето земји-членки не успеале да ги спроведат препораките на Европската комисија во конкретни мерки, и покрај годините насоки. Утврдено е дека 93% од препораките во извештајот на Комисијата за 2025 година се повторени од претходните години, честопати без никакви промени, додека бројот на нови препораки е преполовен во споредба со 2024 година.

Од 100-те препораки што ги анализираше Либерти, 61 не покажаа никаков напредок, додека други 13 покажаа понатамошно влошување.

„Извештајот на Комисијата требаше да поттикне конкретна акција“, рече Илина Нешиќ, извршна директорка на Либерти.

Сепак, по седум годишни изданија, наодите на Либерти укажуваат на „не само регресија, туку и континуирани и намерни напори за поткопување на владеењето на правото. Повторувањето на препораките без вистинска имплементација нема да го промени овој тренд“, додаде таа.

Во извештајот, исто така, се критикуваат институциите на ЕУ како целина, велејќи дека во 2025 година тие не само што „одразуваат многу од проблемите присутни во земјите-членки“, туку и не успеале доследно да ги заштитат основните права.

„Тие ја нормализираа употребата на исклучителни, брзи законски процедури, ги ослабнаа клучните заштити на основните права и водеа координирана кампања против надзорните тела“, рече Кирсти Меккорт, виш советник за застапување во Либертис. Кога ова ќе се случи, додаде таа, институциите „го поткопуваат кредибилитетот на ЕУ и нејзините сопствени извештаи за владеење на правото“.

Либертис откри дека владеењето на правото најмногу се влошило во 2025 година во областа на демократските „контроли и рамнотежи“: на независните невладини организации и граѓанското општество им е сè потешко да се организираат, да ги оспоруваат одлуките и да ги повикуваат властите на одговорност.

Исто така, има зголемување на рестриктивното законодавство и строгите казни за учество во забранети протести, вклучително и во Унгарија, каде што настаните на Прајд се забранети, а организаторите, вклучително и градоначалникот на Будимпешта, се ставени под официјална истрага.

Во Италија е донесен многу рестриктивен безбедносен декрет со кој се криминализираат блокадите на патиштата и другите форми на протест, а во исто време се зајакнуваат овластувањата на полицијата. Во неколку земји-членки, климатските и пропалестинските протести се соочија со забрани и криминализација.

Исто така, нема напредок во областа на правдата, при што се истакнува „растечки тренд на сè покритичен или непријателски политички дискурс кон судството и институциите за човекови права“.

Исто така, нема напредок во борбата против корупцијата. Кога станува збор за слободата на медиумите, само мал број земји постигнале мерлив напредок. Нападите врз новинарите се зголемија во Бугарија, Хрватска, Италија, Холандија, а особено во Словачка.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.