Македонија

НБРМ за Канал 5: Патувате во странство на одмор? Како да плаќате, готовина или картичка?

Сезоната на одмори веќе започна, а додека некои веќе се сончаат, други се подготвуваат за своите 10 дена и ги планираат трошоците. Она што многумина ги интересира е како функционираат плаќањата во странство.

Како и секоја летна сезона, една од најголемите дилеми меѓу луѓето е поврзана со плаќањето во странство. По тој повод, Канал 5 стапи во контакт со Народната банка на Република Македонија и побаравме неколку совети за сите кои годинава планираат одмор во странство.

Граѓаните на Македонија годишно трошат многу пари во странство, а само минатата година таа сума достигна речиси 2 милиони денари со извршени 174.883 трансакции на банкомати во странство.

– Во текот на 2024 година, имајќи ги предвид податоците кои банките ги доставуваат на редовна основа до Народната банка, нашите граѓани, користејќи ги платежните картички издадени од домашните банки на банкоматите во странство извршиле 174.883 трансакции со кои подигнале готовина во вкупна вредност од 1.994 милиони денари – потврдија од Народната банка.

Кога станува збор за плаќања со девизни или денарски картички, НБРМ има јасен став и советува секој корисник пред патување да се консултира со својата банка за условите.

– Законот за платежни услуги и платни системи не прави експлицитна разлика во однос на провизиите помеѓу денарски и девизни картички при користење во странство. Сепак, секој давател на платежни услуги, како што се банките, е должен во своите преддоговорни акти – како што се Општите услови, тарифите на надоместоци и други релевантни документи уредени со закон – да ги наведе сите услови под кои се користат платежните картички, вклучително и надоместоците и применетиот девизен курс при трансакции во странство.

Со потпишување на рамковниот договор, корисникот се согласува со овие услови. Токму таму се дефинира дали при користење на картичката во странство ќе се пресметува дополнителен надомест, каков курс ќе се применува при конверзија на валути (доколку е потребна), како и дали постојат разлики меѓу денарска и девизна картичка во пракса. Давателите на услуги се должни да ги објават и ажурираат овие информации на транспарентен начин и да ги стават на располагање на корисниците пред склучување на договорот – потврдија за Канал 5 од НБРМ.

„Кога се плаќа во странство – на пример во ресторани, маркети или други продажни места – износот што го плаќа корисникот најчесто се пресметува во валутата на земјата во која се наоѓа продавачот. Понатамошната конверзија во денари, доколку картичката е денарска, зависи од условите за валутна конверзија кои корисникот претходно ги прифатил со својата банка.Поради тоа, корисниците секогаш се советуваат да се информираат кај својата банка за конкретните услови пред патување или плаќање во странство.“

Што е подобро за користење во странство – девизна или денарска сметка?

Кога ја прашавме НБРМ дали е подобро во странство да се користи девизна или денарска сметка, тие рекоа дека постојат повеќе фактори кои влијаат на изборот на граѓаните.

– Изборот помеѓу девизна и денарска сметка при користење во странство зависи од повеќе фактори, како што се валутата во која се врши трансакцијата, надоместоците што ги наплатува банката, начинот на конверзија и личните навики на корисникот.

Секоја банка, согласно својата деловна политика, може да применува различни надоместоци за користење на денарски или девизни сметки при меѓународни плаќања. На пример, при користење на денарска сметка во странство, често се врши двојна конверзија (прво валутата на плаќањето различна од евро се конвертира во евра, па потоа во денари), што може да значи и дополнителни трошоци. Од друга страна, плаќањето со девизна сметка (на пример во евра) може да биде поекономично кога трансакцијата се врши во истата валута, бидејќи се избегнуваат дополнителни курсни разлики и провизии.

Затоа, најдобар пристап е секој корисник да ја избере опцијата што најмногу одговара на неговите потреби и навики, земајќи ја предвид и ценовната политика на давателот на платежни услуги (банката).

Еве како да проверите која банка нуди најповолни услови

Дополнително, граѓаните сега имаат можност на брз и транспарентен начин да направат споредба на надоместоците што ги наплатуваат различни банки за платежни услуги преку веб-страницата на Народната банка на Република Македонија. Со користење на алатката „Споредба на надоместоците помеѓу давателите на платежни услуги“, корисниците можат полесно да изберат банка која нуди најповолни услови според нивните конкретни потреби – потврдија од НБРМ.

Многу граѓани не знаат како функционира задолжувањето за резервација, па потоа се изненадуваат кога ќе видат драстично помал износ на сметката по одморот – како функционира тоа?

– Кога се врши резервација со платежна картичка – на пример при резервирање хотел или изнајмување автомобил – прво се блокира одреден износ на сметката, но тој износ не се порамнува веднаш. Реалното задолжување, односно прокнижувањето на средствата, се случува подоцна – во моментот кога трговецот ја потврдува и извршува трансакцијата.

Разликата што понекогаш се појавува меѓу резервираниот и конечно наплатениот износ е резултат на тоа што се применуваат различни вредности за валутна конверзија во два различни моменти: при резервацијата и при финалното порамнување. Вредностите што се користат за пресметка зависат од условите за конверзија договорени меѓу корисникот и банката, а тие можат да бидат дефинирани од страна на меѓународната картична шема (на пр. Visa/Mastercard), самата банка или комбинација од двете.

Поради тоа, не е невообичаено да има разлика помеѓу иницијално прикажаниот износ (како резервација) и конечно наплатениот износ. За подобра информираност и избегнување на изненадувања, корисниците се советуваат внимателно да се запознаат со условите за валутна конверзија и процесирање на трансакции кај нивната банка, особено при користење на картичката во странство – потврдија од НБРМ.

Кеш или картичка – што е подобро?

По овие совети кои ни ги дадоа официјалните претставници од банката, нè интересираше дали е подобро во странство да се користи готовина наместо картичка, но ни тоа не го препорачуваат како најдобра опција – тврдат дека картичките сепак се побезбедна варијанта.

– Добро е да се има предвид дека платните картички денес се доведени до високо ниво на дигитализација и технолошка напредност, што ги прави особено практични и безбедни за користење во странство.

Картичките овозможуваат пристап до голем број продажни места ширум светот, без разлика во која валута е отворена сметката, што го прави плаќањето поедноставно, поефикасно и поудобно. Дополнително, преку мобилните и електронските апликации на банките, корисниците имаат можност во реално време да го следат и менаџираат своето трошење, да поставуваат лимити, да блокираат или деблокираат картички и да добиваат известувања за секоја трансакција – што значително го зголемува нивото на контрола и сигурност.

Иако е секогаш корисно да се има одредена сума готовина за мали или специфични трансакции, картичките сè повеќе стануваат најбаран платен инструмент при патувања во странство поради својата флексибилност, безбедност и зголемени функционалности.

Затоа, граѓаните треба внимателно да ги проценат сопствените навики, околностите на патувањето и условите што ги нуди нивната банка, и врз таа основа да одлучат кој платен инструмент најмногу им одговара. Често, најпрактичен е комбиниран пристап – основните трошоци да се покриваат со картичка, а соодветна сума готовина да се носи за непредвидени или ограничени ситуации – одговорија од НБРМ.

Банкомат во странство – да или не?

Користењето банкомат во странство дефинитивно зависи од потребите на корисникот, но според НБРМ тоа е една од опциите што може скапо да ве чини.

– Користењето на банкомати во странство е достапна, но често и поскапа опција за повлекување средства. Најчесто, ваквите трансакции генерираат дополнителни трошоци за корисникот, бидејќи банките – и домашната и странската – може да наплатат провизии за користење на банкомат надвор од земјата. Во некои случаи се применуваат и надоместоци за валутна конверзија, што дополнително го зголемува вкупниот трошок.

Затоа, клучна е добрата информираност на корисникот пред патување. Прво, потребно е да се провери дали неговата банка наплатува надоместоци при подигнување готовина од банкомати во странство и колкави се тие. Второ, треба да се земе предвид и достапноста на продажни места (т.н. ПОС терминали) во земјата каде што патува – бидејќи плаќањето со картичка на ПОС терминал може да биде поекономично и поудобно од подигнување готовина.

Во тој контекст, користењето на банкомати во странство може да биде оправдано во ситуации кога нема други опции за плаќање, но генерално се препорачува прво да се размисли за користење на картичката на ПОС терминали, каде тоа е можно. Добро планирање и навремена проверка на условите кај сопствената банка се најдобар начин да се избегнат неочекувани трошоци – заклучија од НБРМ.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Живот

Хобија со речиси ист ефект врз умот како и медитацијата

Кога станува збор за медитација, повеќето луѓе замислуваат мирно седење со затворени очи и фокус на дишењето.

Иако ова е најпозната форма на медитација, постојат неколку хобија кои можат да го смират умот и да го насочат вниманието на сегашниот момент.

Психолозите долго време истакнуваат дека одредени активности можат целосно да го преокупираат нашето внимание, така што секојдневните грижи и брзите мисли привремено исчезнуваат од фокусот, нивото на стрес се намалува.

1. Градинарство

Без разлика дали садите цвеќе, полевате зеленчук, плевите коров или ги посматрате растенијата, вниманието спонтано се насочува на она што се случува пред вас.

Растенијата растат по свое темпо, а градинарството нè потсетува дека некои работи не можат да се забрзаат, туку бараат грижа и внимание. Затоа ова хоби развива чувство на смиреност и прифаќање на природниот ритам на животот.

Особено радува кога ќе видите како вложениот труд во текот на неколку недели или месеци постепено се претвора во цвеќе, плодови или бујни билки. Видливиот напредок смирува, а свежиот воздух, движењето и фокусираното внимание ментално ве ослободува од товарот.

2. Печење од основни состојки

Правењето леб, колачи или други печива бара целосна концентрација - од мерењето на состојките и месењето тесто до крајниот производ.

За разлика од многу активности каде постојано го префрламе вниманието помеѓу пораките, електронската пошта и социјалните медиуми, печењето нè прави трпеливи. На тестото му треба доволно време да нарасне, а колачите не можат да се печат пред да им дојде времето. Во свет каде што сме навикнати на брзи резултати, печењето нè потсетува на важноста да успориме и да веруваме во процесот.

Споделувањето на она што сте го подготвиле со семејството или пријателите додава дополнителна емоционална вредност на ова хоби бидејќи поттикнува поврзување со другите.

3. Набљудување птици

Набљудувањето птици е еден од наједноставните начини да го вежбате вниманието. Наместо да размислуваме за утрешните задачи или минатите настани, фокусот се префрла на природата - движењето меѓу гранките, пеењето на птиците или воочувањето разлики меѓу видовите.

Ова хоби не бара никакво посебно предзнаење, ниту посета на национални паркови. Многу луѓе кога ќе обрнат внимание откриваат колку е разновиден дивиот свет во соседството, градските паркови, па дури и низ прозорецот.

4. Плетење или хеклање

Повторувањето на движењето со рацете има речиси терапевтски ефект. Плетењето и хеклањето бараат доволно концентрација за да го окупираат умот, но не дотолку за да предизвикаат дополнителен стрес. Затоа многу луѓе ги опишуваат овие активности како исклучително смирувачки.

Ритмот на движењата создава чувство на предвидливост и сигурност, а грешките не се причина за фрустрација. Доволно е да се расплетат неколку редови и да се продолжи понатаму, што исто така нè потсетува дека напредокот не мора да биде совршен за да биде вреден.

Друга предност на овие хобија е што напредокот е лесно видлив. Ред по ред, се создава шал, ќебе или друг предмет, што дава чувство на цел и покажува како малите, доследни чекори со текот на времето произведуваат конкретни резултати. По ментално напорен ден, комбинацијата од повторување, креативност и чувство на исполнетост може да има исклучително релаксирачки ефект.

5. Пешачење

Престојот во природа е еден од најприродните начини за смирување на умот. За време на подолга прошетка, вниманието спонтано се насочува кон патеката, пејзажот, временските прилики и на ритамот на сопствените чекори, наместо на мобилниот телефон и листата со обврски.

За разлика од вежбањето во затворен простор, природата постојано нуди нови глетки, звуци и мириси што нè враќаат во сегашниот момент и помагаат секојдневните проблеми да добијат поинаква перспектива.

6. Сликање или цртање

Изборот на бои, скицирањето форми, мешањето нијанси или испробувањето нови техники бара доволно концентрација што загрижувачките мисли постепено ја губат својата моќ.

Во уметноста, честопати не постои еден точен начин на работа, овозможува слобода за истражување, експериментирање и играње.

Многу возрасни се откажуваат од цртањето или сликањето зашто веруваат дека не се доволно талентирани или се премногу стари за такво хоби. Но, откажувањето од потребата за совршенство е често она што ги прави овие активности корисни за менталното здравје. Целта не е да се создаде ремек-дело, туку да си дозволите целосно да се посветите на креацијата.

Не постои универзален начин за опуштање

Важно е да се нагласи дека не постои „вистинско“ хоби или универзален метод на релаксација. Заедничко за сите овие активности е тоа што ни помагаат да го успориме темпото, да го намалиме нивото на стрес и барем накратко, да го стишиме ројот на мисли, токму како медитацијата.

Извор: ordinacija.vecernji.hr

Здравје

Урамнотежениот појадок е клучен за енергија во текот на денот

– Што е најдобро да се јаде наутро?

За појадокот да обезбеди доволно енергија за цел ден би требало да вклучува сложени јаглехидрати, протеини и здрави масти. Намирниците како овес, јајца и авокадо спречуваат ненадејни промени во нивото на шеќер во крвта, како и последичен замор, за разлика од појадокот што се сведува на кафе и печива.

Веројатно ви е познато чувството на краткотраен наплив на енергија после печиво од пекара, по кое набргу следува умор и повторно чувство на глас. За стабилно ниво на енергија, клучна е рамнотежата на макронутриенти кои гарантираат бавно и постепено ослободување на гликоза во крвотокот.

Сложените јаглехидрати се основа на енергијата

За појадокот да биде вистинско гориво за телото, тој мора да содржи избалансиран сооднос на сложени јаглехидрати, протеини и здрави масти. Комплексните јаглехидрати се клучни за утринската енергија бидејќи се варат побавно поради нивната висока содржина на влакна, за разлика од едноставните шеќери.

Кога го започнувате денот со овесна каша од цело зрно или интегрален леб со кисело тесто, на организмот му обезбедувате стабилен доток на гликоза без ненадејни скокови на шеќер. Хељдата и киноата имаат сличен ефект, а можат да се подготват и како топла утринска каша.

Протеини за долготрајна ситост

Само јаглехидратите не се доволни. За да се избегне пад на енергијата и да си обезбедите долготрајна ситост, важно е да се вклучат квалитетни протеини во оброкот. Јајцата се чест избор за појадок бидејќи содржат висококвалитетни протеини и витамини од групата Б, кои помагаат храната да се претвори во енергија.

Добри алтернативи се грчкиот јогурт и сирењето со малку маснотии, богати со казеин, протеин кој бавно се вари и на тој начин го продолжува чувството на ситост. За луѓето кои јадат храна базирана на растенија, тофуто е одличен извор на протеини и железо, чиј недостаток може да предизвика хроничен замор.

Улогата на здравите масти

Третиот важен елемент се здравите масти, кои обезбедуваат долготрајна издржливост. Авокадото, бадемите, оревите, чиа семето и ленено семе го забавуваат варењето на храната, го продолжуваат чувството на ситост и содржат магнезиум, минерал неопходен за производство на енергија во клетките. Лажица путер од кикирики или бадеми може да претвори обична чинија житарки во многу похранлив оброк.

Примери за избалансиран појадок

Сите горенаведени елементи можат лесно да се комбинираат. За солен појадок, можете да подготвите омлет од спанаќ и да го послужите со тост од цело зрно и малку авокадо. За оние кои сакаат слатки, овесната каша зготвена во вода или млеко може да се збогати со лажица протеини, шака боровинки и лажица семе од чиа за добар сооднос на влакна и антиоксиданси.

Кога немате многу време, решението е грчки јогурт измешан со шака бадеми и половина исечена банана. Таквиот оброк комбинира природни шеќери за брз почеток на денот и протеини кои обезбедуваат стабилност.

Што да се избегнува

За да се избегне ментална магла и замор кон средината на утрото, се препорачува да се избегнуваат печива направени од бело брашно и житарки во форма на снегулки и мусли, кои често содржат скриени шеќери.

Исто така, пиењето кафе на празен стомак веднаш по будењето може да го наруши природниот ритам на кортизол. Подобро е да го започнете денот со чаша вода, да јадете квалитетен појадок и да го испиете првото кафе дури околу еден час подоцна.

Извор: ordinacija.vecernji.hr

Автомобилизам

Шефот на „Aston Martin“ за рачните менувачи: „Многу покомплицирано отколку што изгледа“

„Aston Martin Valiant“ беше претставен на саемот за автомобили во Монтереј оваа недела, а изјавата на извршниот директор на компанијата за инсталирање рачни менувачи во „Aston Martin“ привлече внимание.

Извршниот директор на „Aston Martin“, Адриан Холмарк, објасни дека инсталирањето рачен менувач во модерен „Aston Martin“ е многу покомплицирано отколку што изгледа на прв поглед. Компанијата нудела рачни менувачи низ целата своја историја, но тие биле поврзани со постари архитектури на возила и електронски системи.

„Проблемот не е наоѓање рачен менувач, туку создавање електронски и адаптиран систем што може да работи со рачен менувач“, објасни Холмарк за „Road & Track“.

Голем дел од проблемот лежи токму во модерната електроника. Современите автомобили имаат сè поголем број системи за активна безбедност и помош на возачот, а некои од нив не се лесни за комбинирање со рачен менувач.

Холмарк особено ги издвои адаптивниот темпомат и системите за ублажување на последиците од судири. Според него, отстранувањето на овие функции или нивното прилагодување на рачниот менувач може да биде поскапо од развивањето на целосно нов рачен систем.

Сепак, примерите од други производители покажуваат дека не е технички невозможно да се комбинираат напредни системи за помош на возачот со рачен менувач. На пример, „Toyota GR86“ има адаптивен темпомат во сите верзии, додека „Honda Civic Type R“ исто така го има.

Затоа, останува уште едно важно прашање: дали развојот на таков систем е финансиски исплатлив?

Побарувачката за рачни менувачи повторно се зголеми меѓу ентузијастите, но тие сè уште претставуваат релативно мал дел од купувачите на скапи автомобили. Затоа, производителот мора да процени дали потенцијалната продажба ќе ги оправда трошоците за развој.

Холмарк, исто така, спомена интересно решение имплементирано од „Ferrari“ на „12Cilindri Manuale“. Иако автомобилот изгледа како да има класичен шестстепен мануелен менувач, тој всушност користи осумстепен менувач со двојна спојка, додека рачката на менувачот и педалата на спојката се дизајнирани да ја симулираат класичната конфигурација.

Според Холмарк, „Aston Martin“ потенцијално би можел да имплементира сличен концепт, но извршниот директор на компанијата досега одби да потврди дека такво решение е во фаза на изработка.

Извор: Б92

Тагови: Aston Martin мануелен менувач