Наука

Научно истражување: Четири клучни возрасти за мозокот

Мозокот останува во својата адолесцентна фаза до раните 30-ти години, кога го достигнува својот „врв“, покажува ново научно истражување на тим од британскиот Универзитет на Кембриџ.

Научниците, притоа, откриле дека мозокот минува низ различни фази во животот, со пет важни „пресвртни точки“ на возраст од 9, 32, 66 и 83 години.

Научното истражување е објавено во списанието „Нејчр комјуникејшнс“ (Nature Communications). Околу 4.000 луѓе на возраст до 90 години биле подложени на скенирање на мозокот, со цел да се проследат врските меѓу мозочните клетки. Тимот научници велат дека резултатите би можеле да помогнат да се разберат причините за можноста за ментални нарушувања и деменција и нејзиното варирање во различни точки од животот. Додека мозокот постојано се прилагодува на ново знаење и искуство, според податоците - неговиот развој не следи рамна и рамномерна линија од раѓањето до староста, туку се движи во фази.

- Мозокот се поврзува повторно и повторно во текот на целиот живот. Врските постојано се зајакнуваат и слабеат, но тоа не се случува на ист начин - постојат флуктуации и различни фази, изјави водечката авторка, д-р Алекса Моусли, за Би-би-си.

Така, петте фази на мозокот се: Детство - од раѓање до 9 години, младост или адолесценција - од 9 до 32 години, зрелост - од 32 до 66 години, рана старост - од 66 до 83 години и доцна старост - по 83 години. Научниците нагласуваат дека овие точки на возраст може да се појават малку порано или подоцна кај поединечни луѓе, но во податоците, овие четири „пресврти“ изненадувачки јасно се издвојуваат.

Што се случува во поединечните фази?

Моусли вели дека била изненадена од тоа колку добро различните возрасни групи се совпаѓале со важните животни фази - ран пубертет, здравствени проблеми подоцна и големи социјални промени околу 30-годишна возраст, како што е родителството.

Детство: Првиот период од животот е обележан со брз раст на мозокот, но и со „проретчување“ на излишните врски (синапси) што се создаваат рано во животот. Во оваа фаза, мозокот работи помалку ефикасно - на пример, детето бесцелно талка низ паркот, наместо да оди директно од точка А до точка Б.

Младост: Околу деветгодишна возраст, кај човековиот мозок се случува остра промена - мозочните врски влегуваат во период на т.н. „беспоштедна ефективност“, се вели во написот. Д-р Моусли го дефинира ова како „најдраматична транзиција“ меѓу фазите - кога ризикот од развој на ментални нарушувања е највисок. Адолесценцијата почнува со пубертет, но според новите наводи, завршува многу подоцна отколку што се сметаше претходно - не во тинејџерските години, туку во раните 30-ти. Ова е и единствената фаза во којашто невронската мрежа станува поефикасна, што ја поддржува тезата дека мозочните функции достигнуваат врв на возраст од околу 30 - 32 години.

Зрелост: Ова е најдолг и најстабилен период, околу три децении. Промените се случуваат побавно, но насоката се менува: Подобрувањата на вештините постепено почнуваат да бледнеат. Истражувачите забележуваат дека ова се совпаѓа со добро познатото „плато“ на интелигенцијата и развојот на личноста.

Рана старост: Транзицијата кон стареењето почнува околу 66-годишна возраст, но не како ненадеен колапс. Напротив, врските меѓу мозочните области се преуредуваат - наместо да работат како единствен систем, мозокот се дели на потесно поврзани „локални групи“, како кога музичарите започнуваат солопроекти. На оваа возраст често почнуваат да се манифестираат деменцијата и високиот крвен притисок, коишто влијаат на здравјето на мозокот.

Доцна старост: Околу 83-годишна возраст почнува последната фаза. Податоците за оваа фаза се поограничени бидејќи е потешко да се најдат здрави мозоци за споредба. Промените се слични на раното стареење, но поизразени.

Истражувањето не ги дели податоците по пол, што го остава отворено прашањето за разликите меѓу мажите и жените, вклучувајќи го и влијанието на менопаузата.

Професорот Данкан Астл од Кембриџ - кој е дел од тимот, нагласи дека многу ментални и невролошки состојби се поврзани со начинот на кој мозокот е „поврзан“. Тој смета дека разликите во тие врски би можеле да предвидат проблеми со вниманието, јазикот, меморијата и низа однесувања. За професорката Тара Спирс-Џонс од Единбург, која не учествувала во научните испитувања, овој научен труд е одличен и јасно покажува колку мозокот се менува во текот на човековиот живот - иако не за секого на иста возраст.

Тагови: мозок

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Живот

Еврото падна на најниско ниво во однос на доларот во последните 17 месец

Еврото падна на најниско ниво во последните 17 мсеци во однос на американскиот долар под притисок на растечките стравувања за јавниот долг на Франција, растот на цените на енергенсите и неизвесноста на финансиските пазари.

На 5 октомври, европската валута се спушти на околу 1,12 долари, продолжувајќи го падот што од почетокот на 2026 година достигна приближно пет проценти. Аналитичарите оценуваат дека инвеститорите сè повеќе ги преиспитуваат ризиците поврзани со европската економија, но и очекувањата за каматната политика на американските Федерални резерви.

Особена загриженост предизвикува Франција, чиј јавен долг достигна речиси 118 проценти од бруто домашниот производ, додека буџетскиот дефицит останува висок. Растот на приносите на француските државни обврзници покажува дека задолжувањето на земјата станува поскапо, а дел од инвеститорите се насочуваат кон германските обврзници, кои се сметаат за посигурна инвестиција.

Слабеењето на еврото создава дополнителен ризик од инфлација, бидејќи увозот на нафта, гас и други производи што се плаќаат во долари станува поскап. Тоа може да изврши дополнителен притисок врз цените во Европа.

Шоу биз

Бен Афлек ги обожава сите свои поранешни партнерки, но не престанува да зборува за овие две

Мегапопуларниот актер Бен Афлек, иако официјално е разведен, сè уште го привлекува вниманието на јавноста поради своите поранешни партнерки и пријателскиот однос што го одржува со Џенифер Лопез и Џенифер Гарнер.

Афлек игра главна улога во филмот „Animals“, кој воедно и го режираше за „Нетфликс“, па деновиве е на голема промотивна турнеја. Во интервју за „Варајети“ (Variety), тој беше прашан што мисли за актерскиот талент на Џенифер Лопез.

Тој беше продуцент на нејзиниот филм од 2025 година, „Kiss of the Spider Woman“, за кој многумина сметаа дека таа заслужила номинација за „Оскар“.

Истото мислење преовладуваше и по нејзината улога во филмот „Hustlers“, пренесува „Hola“. Џенифер не доби номинација за ниту еден од тие филмови, а кога го прашаа зошто смета дека нејзиниот талент често се занемарува, Бен призна дека е „пристрасен“.

„Имам голема почит и ценење за она што таа го прави. Она што го имам забележано кога станува збор за наградите е дека комерцијалниот успех на некое остварување не секогаш се совпаѓа со мојот вкус“, рече тој.

Претходно во истото интервју, тој ја спомна не само Лопез, туку и својата прва поранешна сопруга, Џенифер Гарнер, па така нивните имиња ретко се спомнуваа заедно во истиот разговор.

Кога го прашаа за ѕвездите, нивната моќ за градење бренд, како и за секторот за содржини и рекламирање на неговата компанија „Artists Equity“, Бен ги пофали двете поранешни сопруги.

„Уметниците треба да заработуваат пари. Ова е особено очигледно во музичката индустрија. Од луѓето се очекува, било премолчено или сосема отворено, да заработуваат пари и на други начини“, рече актерот.

„Денес имате и свој идентитет на социјалните мрежи. Работите на негово градење. Гледав како Џенифер Лопез и Џенифер Гарнер брилијантно го развиваат своето присуство во тие простори и создаваат вредност“, рече тој и призна дека не верувал оти и самиот некогаш би можел да го направи истото.

Тагови: Бен Афлек Џенифер Гарнер Џенифер Лопез

Автомобилизам

Мазда вгради звучник што му овозможува на возачот да им се обрати на пешаците

Новите автомобили од „Mazda CX-6e“ е опремена со необична функција која му овозможува на возачот да испраќа гласовни пораки до пешаците и велосипедистите преку надворешен звучник.

Сепак, системот дозволува и внесување на сосема произволен текст. Функцијата, наречена „External Announcement“ (Надворешно соопштение), е дизајнирана како начин возачот да ги предупреди другите учесници во сообраќајот.

Меѓу претходно дефинираните пораки се вклучени опции како „Еј пријателе, тука сум“ и „Те молам, погледни нагоре и внимавај на патот; чувај се“.

Проблемот е во тоа што системот им овозможува на корисниците и сами да креираат пораки. Возачите го внесуваат текстот преку големиот централен дисплеј од 26,45 инчи, без очигледен филтер што би спречил употреба на навредлива или несоодветна содржина. Како резултат на тоа, функцијата наменета за добронамерна комуникација лесно може да се претвори во алатка за провоцирање на пешаците, пренесува *Revija HAK*.

Оваа функција е преземена од кинескиот пазар, каде што се продава технички сродниот модел Deepal S07. Како што пренесува B92, Mazda можеби ќе го реши проблемот преку софтверско ажурирање.

На одредени пазари, CX-6e користи литиум-железо-фосфатна батерија со капацитет од 78 kWh, која поддржува брзо полнење со моќност до 200 kW. Неговиот деклариран досег изнесува до 484 км според WLTP циклусот.

Достапен е во една конфигурација на погонскиот систем, која вклучува електромотор со моќност од 255 КС и погон на задните тркала. Сè уште не е потврдено дали функцијата за надворешен звучник е достапна кај европската верзија на CX-6e.