СветНаучниците тврдат: Озонската дупка можеби нема да се опорави Според најновите истражувања, дупката во озонската обвивка на Антарктикот се продлабочувала во последните две децении и покрај глобалната забрана за штетни хемикалии.Озонската обвивка, која се наоѓа помеѓу 11 и 40 километри над површината на Земјата, го филтрира најголемиот дел од ултравиолетовото зрачење на Сонцето, кое може да предизвика рак на кожата и катаракта. Во 1970-тите, било откриено дека фреоните (хлорофлуоројаглероди, CFC) некогаш широко користени во аеросолите и фрижидерите го осиромашуваат нивото на озон, создавајќи дупки главно во регионот на Антарктикот. Затоа, во Монтреал во 1987 година беше усвоен Монтреалскиот протокол со кој земјите потписнички се обврзаа да ја намалат употребата на фреон за 50%. Во јануари, големата проценка, поддржана од ОН, покажа дека договорот функционира. Експертите предвидуваат дека озонската обвивка над Антарктикот треба да се врати на нивото од 1980 година околу 2066 година. Тие посочија дека помалите дупки над Арктикот треба да се опорават до 2045 година, а во остатокот од светот за околу две децении. Но, најновата студија покажува дека и покрај падот на нивото на CFC, сè уште нема значително намалување на површината покриена со озонската дупка на Антарктикот. „Во текот на шест од последните девет години, забележавме навистина ниски количини на озон и екстремно големи озонски дупки. Можеби некои други процеси сега се случуваат во атмосферата, најверојатно поврзани со климатските промени, кои го намалуваат обновувањето“, вели атмосферскиот научник Анника Сепала од Универзитетот во Отаго од Нов Зеланд за АФП. Озонската дупка над Антарктикот обично се „формира“ во септември и трае до ноември, во текот на пролетта на јужната хемисфера. Научниците известуваат дека дупката почнала да се формира подоцна во септември, што укажува на закрепнување поврзано со намалување на CFC. Но, во октомври, кога дупката е обично најголема, од 2004 до 2022 година, нивото на озон во средната стратосфера се намалил за 26 отсто, се вели во студијата. Физичарката Хана Кесенич нагласила дека Монтреалскиот протокол и намалувањето на CFC покажуваат резултати, но додаде дека податоците сугерираат дека неодамнешните големи озонски дупки можеби не се предизвикани само од CFC. „За време на анализата, ги исклучивме податоците од 2002 и 2019 година, кога ненадејните колабирања на поларниот вител доведоа до значително помали озонски дупки“, додаде Кесенич. Познатиот атмосферски научник Сузан Соломон, која не учествувала во истражувањето, смета дека новата студија треба да се гледа во контекст на изминатите неколку години, кои, како што вели, биле сосема невообичаени. Соломон во претходните истражувања покажа дека озонската дупка се проширила за 10 отсто во 2020 година поради огромните шумски пожари во Австралија. Таа верува дека на неодамнешното зголемување на дупката влијаела и огромната вулканска ерупција на островите Тонга што се случи во 2022 година. Климатологот Мартин Јукер од австралискиот универзитет во Нов Јужен Велс исто така е скептичен за резултатите од најновата студија. „Ми е сомнително што дотичните научници ги отстранија податоците од 2002 и 2019 година од истражувањето, но не помеѓу 2020 и 2022 година, кога имаше и специјални настани“, рече тој. Истражувањето Potential drivers of the recent large Antarctic ozone holes е објавено во списанието Nature Communications.Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.Бидете информирани следете не на Facebook
ФудбалИграч на Челзи, вреден 85 милиони евра заминува веќе во јануариФранцускиот репрезентативец Мало Густо (23) размислува да го напушти Челзи во зимскиот преоден рок. Десниот бек на лондонскиот клуб го изгуби своето место во почетниот состав откако Чаби Алонсо го презеде тимот, а незадоволството од времето за играње може да доведе до негов трансфер веќе во јануари, пишува Би-Би-Си: Густо не започнал натпревар во Премиер лигата повеќе од два месеци. Алонсо сè повеќе му дава приоритет на 20-годишниот Џош Ачеампонг на позицијата десен бек, иако капитенот на тимот Рис Џејмс е повреден. Французинот така се најде на втор план, и во моментов не е познато дали Челзи ќе се согласи на неговото заминување во текот на зимата. Челзи побара 85 милиони евра ова лето Лондонскиот клуб беше отворен за продажба на Густ уште во текот на летото, кога тој побара 75 милиони фунти, или околу 85 милиони евра. Меѓу заинтересираните клубови беше Манчестер Сити, воден од поранешниот менаџер на Челзи, Енцо Мареска. Сепак, не е познато дали интересот за англискиот тркач сè уште постои. Густо пристигна во Челзи од Лион во 2023 година за 26,3 милиони фунти. Неговиот договор со лондонскиот клуб е важечки до летото 2030 година, а својот стоти настап во Премиер лигата го имаше влегувајќи од клупата во поразот од Сандерленд (0:1) непосредно пред репрезентативната пауза.Тагови: Челзи Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.Претплатете се на нашиот newsletter
НаукаНОАА и НАСА ги објавија нејновите мерења на озонската дупка Иако временските услови предизвикаа поголемо губење на озон оваа година, долгорочното закрепнување е сè уште на добар пат.Невообичаените временски услови предизвикаа антарктичката озонска дупка да порасне необично во 2026 година, известуваат научници од NOAA и НАСА, додавајќи дека заштитниот озонски слој е сè уште на добар пат да се опорави до крајот на векот. Подгреана од силен поларен вртлог, овогодишната озонска дупка стана седма најголема во 48 години следење, според анализата на сезонски просечно измерената површина. Сепак, научниците забележуваат дека дупката би била уште поголема доколку нивоата на хемикалии што го осиромашуваат озонот во атмосферата не беа намалени преку меѓународна соработка, објави НОАА. За време на сезоната на врвно губење на озонот, помеѓу 7 септември и 13 октомври 2026 година, просечниот обем на дупката покриваше околу 25 милиони квадратни километри - повеќе од двојно поголема површина од Соединетите Американски Држави. Научниците континуирано ја следат количината на озон во стратосферата бидејќи таа делува како штит на Земјата од сонцето, помагајќи да се заштити животот од штетното сончево зрачење. Ова е различно од озонот во долната атмосфера, кој е загадувач на воздухот и обично е производ на човековата активност. „Годишната озонска дупка се формира подоцна во сезоната во последниве години, што ни кажува дека озонскиот слој се обновува“, рече Пол Њуман од Универзитетот во Мериленд. „Сепак, невообичаено силен поларен вртлог го продолжи осиромашувањето на озонот над Антарктикот оваа сезона, дозволувајќи дупката да порасне до големина што не е видена во една деценија.“ Дупката ја достигна својата најголема големина оваа година на 18 септември на 27,1 милиони квадратни километри. Тоа е околу 90 проценти од големината на најголемата озонска дупка некогаш забележана, која беше на 9 септември 2000 година. „Овогодишната озонска дупка е голема, но можеше да биде 3,5 милиони квадратни километри поголема ако супстанциите што го осиромашуваат озонот беа присутни во атмосферата денес, бидејќи беа на својот врв во 2000 година“, вели Њуман. Како се случува губењето на озонот? Процесот на осиромашување на озонот започнува кога вештачките соединенија што содржат хлор и бром се испуштаат во животната средина. Воздушните струи ги носат гасовите нагоре во стратосферата, каде што се разградуваат со ултравиолетово зрачење. Ослободените атоми на хлор и бром комуницираат со честичките од облак во антарктичката стратосфера, дозволувајќи озонот да биде уништен. Стратосферскиот поларен вртлог, сезонски ветровит тек околу Антарктикот, игра клучна улога во заробувањето на студениот воздух неопходен за формирање на поларни стратосферски облаци. „Поларниот вртлог беше невообичаено голем оваа година, делумно затоа што временските системи на планетарно ниво кои обично доаѓаат од долната атмосфера и го разбиваат вртлогот беа многу слаби во август и септември“, рече Ејми Батлер од Лабораторијата за хемиски науки на NOAA. „Тоа слабо дејство на брановите ги држеше најсилните ветрови на поларниот вртлог неколку степени на географска ширина подалеку од Јужниот пол, создавајќи поголема област со услови идеални за губење на озон.“ Како научниците ја мерат и следат озонската дупка? Губењето на озонот во дупката не беше толку сериозно како во рекордните дупки што се појавија пред 10 или 20 години. Испраќајќи инструменти на балони од опсерваторија на Јужниот пол и користејќи оптички инструмент наречен Добсонов озонски спектрофотометар, научниците открија дека концентрациите на озон директно над површината биле на најниската точка во годината - 105 Добсонови единици - на 17 октомври. Добсоновата единица е најчесто користен мерен стандард за изразување на концентрациите на озон. Сто Добсонови единици е дебелината на озонскиот столб што би бил длабок 1 милиметар ако е компресиран под стандардни услови на температура и притисок на ниво на морето. Најниската вредност некогаш забележана над Јужниот пол била 92 Добсонови единици во октомври 2006 година. Од 1979 година, сателитите се исто така составен дел од следењето на здравјето на озонската обвивка. Инструментите на сателитот Аура на НАСА, сателитите NOAA-20 и NOAA-21 и сателитот Суоми, со кои заеднички управуваат НАСА и NOAA, придонесоа за годишното следење. Научниците од NOAA и НАСА изјавија дека тековното следење покажува дека контролните мерки утврдени со Монтреалскиот протокол од 1987 година сè уште придонесуваат за долгорочно закрепнување на стратосферскиот озон. Според Монтреалскиот протокол, меѓународната заедница се обврза да ги замени супстанциите што го осиромашуваат озонот, како што се хлорофлуоројаглеродите, со помалку штетни алтернативи. Од врвот, нивоата на хлор во антарктичката стратосфера од супстанции што го осиромашуваат озонот се намалија за околу една третина од нивоата во 1980-тите, велат научниците. Кои хемикалии можат да предизвикаат губење на озонот? Хлорофлуоројаглеродите и другите соединенија што го осиромашуваат озонот некогаш биле широко користени во производи за широка потрошувачка како што се фрижидери, клима уреди и изолација на згради. Тие можат да се задржат во атмосферата или да се ослободат од стари производи и депонии со децении. Како што овие постари соединенија се распаѓаат, научниците проценуваат дека озонската обвивка ќе се обнови до 2070-тите.Тагови: НАСА озонската дупка Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.Претплатете се на нашиот newsletter
БизарноСомнителни книги во библиотека од 30 милиони евра- се истражува дали ги напишала вештачка интелигенција Суд во Индија нареди истрага за наводите дека јавна библиотека во јужната држава Тамил Наду купила стотици книги за кои се сомнева дека се генерирани од вештачка интелигенција (ВИ).Контроверзноста избувна откако тамилскиот писател Перумал Муруган посочи книги со неточни информации и сомнително авторство во новоизградена библиотека во градот Коимбаторе, објави Би-Би-Си. Набавки и сметки под истрага Високиот суд во Мадрас ѝ наложи на антикорупциската агенција да ја истражи спорната набавка и да ги замрзне банкарските сметки поврзани со издавач за кој се сомнева дека ги снабдувал книгите. Случајот се однесува на библиотеката Перијар Аривулагам, чија изградба чинела околу три милијарди рупии (30,7 милиони евра). Авторот Муруган тврди дека речиси 1.800 книги на тамилски јазик биле купени од малку познат издавач, Агал Вилаку Патипагам, а меѓу спорните примери се публикации со непознати автори, невообичаено високи цени и сомнителни меѓународни стандардни броеви на книги (ISBN). Дополнителни сомневања покрена книга пронајдена во друга јавна библиотека, во која како автор е наведен познатиот економист Жан Дрез. Сепак, тој рече дека не ја напишал книгата и изрази загриженост дека неговото име е употребено без дозвола. Некои книги веќе се отстранети Министерот за образование на државата Тамил Наду, А. Рајмохан, го опиша случајот како потенцијално „прва измама со вештачка интелигенција во Индија“ и најави преглед на купувањата во јавните библиотеки низ целата држава. Тој рече дека 523 книги веќе се отстранети од историската библиотека Конемара во Ченај, на југоистокот од земјата, поради сомневања за нивната автентичност и квалитет. Повеќе од 160 писатели, истражувачи, уметници и издавачи потпишаа заедничка изјава во која бараат независна истрага, објавување на документи за набавки и ревизија на фондот на библиотеката. Случајот, исто така, предизвика политички спор, при што сегашната влада ја обвини претходната администрација на Дравида Мунетра Кажагам (DMK) за нарачка на спорните книги. DMK ги отфрли обвинувањата како политички мотивирани и исто така побара истрага. Сè уште не е познато дали спорните книги се всушност создадени со помош на вештачка интелигенција, а истрагата треба да утврди и дали имало злоупотреба на јавни пари при нивната набавка.Тагови: библиотека вештачка интелигенција Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.Претплатете се на нашиот newsletter