Научниците сега за прв пат директно поврзаа неконтролирано враќање на ракетата со облак од литиум измерен на висина помала од 100 километри над Земјата, воспоставувајќи ја првата директна врска помеѓу познато парче вселенски отпад и загадувањето во атмосферата, пишува BBC News.

Неочекувана можност за истражување

Научниците веќе го истражуваа проблемот со загадувањето со вселенски отпад кога дознаа дека ракетата „Спејс Икс“ „Фалкон 9“ имала дефект за време на летот на 19 февруари 2025 година. Додека горела додека минувала низ Земјината атмосфера, ракетата се претворила во огнени топки видливи над Ирска, Англија и Германија, пред нејзините остатоци да паднат на земја. Еден човек во градот Коморники, Полска, пронашол парче од околу 1,5 на 1 метар зад неговиот магацин.

„Ја видовме веста дека ракета се урнала во Полска. Леташе речиси директно над нас и помисливме: „Ова е одлична можност“, објасни професорот Робин Винг од Институтот за атмосферска физика Лајбниц во Германија. Неговиот тим користел ласер за да детектира метални атоми ослободени од телото од алуминиум-литиумска легура на ракетата.

Debris was spotted over the Turks and Caicos Islands on Thursday after SpaceX launched a rocket from Texas.

The Starship prototype failed in space minutes after launching, cutting short a test mission set to include a debut attempt to deploy satellites. https://t.co/Wi4wrfhwQv pic.twitter.com/4mcB4q3Qsq

— ABC News (@ABC) January 17, 2025

Значителна количина на загадувачи

Во соработка со професорот Џон Плејн од Универзитетот во Лидс, научниците открија дека количината на литиум во атмосферата на патот на ракетата значително се зголемила. Професорот Винг објаснува дека околу 50 до 80 грама литиум дневно влегува во атмосферата природно преку мали метеори. „Една ракета Фалкон 9 содржи околу 30 килограми, па ова е значително повеќе“, рече тој.

Истражувачите во моментов не ги знаат долгорочните последици од ова загадување врз составот на атмосферата на Земјата, но предупредуваат дека веројатно нема да бидат добри. „Најмногу сме загрижени за алуминиумот и алуминиумските оксиди што комуницираат со озонската обвивка“, рече Винг. Загадувањето може да ги наруши аеросолите во атмосферата и нивната способност да ја регулираат климата и температурата.

Проблем што само ќе расте

Научниците предупредуваат дека ова може да биде само врвот на ледениот брег, со оглед на тоа што шефот на SpaceX, Елон Маск, се обврза да лансира милион сателити во наредните години. Претходните истражувања покажуваат дека 10% од аеросолите во атмосферата се веќе контаминирани со вселенски отпад. Се проценува дека речиси 30.000 парчиња отпад лебдат во вселената, создадени со распаѓање на ракети или сателити.

„Ова е нова област на науката. Тешко е да се предвиди бидејќи сè се менува толку брзо“, вели Винг, повлекувајќи паралела со хлорофлуоројаглеродите, загадувачите на фреон што ја создадоа дупката во озонската обвивка. „Се надевам дека ако почнеме да мериме сега, ќе можеме да ги спречиме настаните и да ги идентификуваме можните проблеми пред да станат сериозни“, додаде тој.

SpaceX не одговори на барањата за коментар ниту од медиумите ниту од истражувачите кои им ги испратија своите наоди.

Регулативата заостанува зад индустријата

Зголемената активност во вселената значи повеќе отпад што паѓа на Земјата. Минатата година, група истражувачи од НАСА и неколку универзитети апелираа до ООН да ја вклучи заштитата на Земјината орбита во своите цели за одржлив развој. Некои научници бараат построго спроведување на постојните вселенски договори и подобра регулација на вселенскиот отпад.

„Вселенските прописи не ги опфаќаат новите проблеми што се појавуваат - мешање во астрономските набљудувања, ризик од судири во орбитата, опасноста од паѓање делови врз нашите глави, а сега очигледно и загадувањето на атмосферата“, рече Енди Лоренс, професор по астрономија на Универзитетот во Единбург. „Меѓународната заедница вложува многу напори за поставување стандарди и нови прописи, но вселенската индустрија се менува побрзо отколку што можеме да следиме“, заклучи тој.

Истражувањето е објавено во списанието „Communications Earth & Environment“.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.