Наука

Најстариот и некогаш најголем леден брег полека заминува во историјата

Некогаш најголемиот, но се чини и денес најстар леден брег во светот - „A-23-a“ во својот зенит беше три пати поголем од Њујорк, а сега - кога се приближува кон својата 40-годишнина, е сведен на визуелно зачудувачка маса од „шарено-сина каша“.

.. Имено, како што новите сателитски слики посочуваат - огромното парче мраз се ближи кон својот крај.

Своевремено наречен „кралицата на ледените брегови“, „А-23-а“ се отцепи од ледениот гребен „Филхнер Рон“ на Антарктикот летото 1986 година, но наскоро неговиот потопен долен дел потона на морското дно. Речиси 3,5 десетлетија потоа, тој остана на истото место, со минимално намалување - благодарение на неговата близина до матичниот леден гребен. Но, во 2020. „A-23-a“ конечно почна да се оддалечува од Антарктикот. Следно, масивниот леден брег повторно беше заробен - овојпат во силна океанска струја што го принуди да се врти во место со месеци.

Во декември 2024 година, се оттргна од вртлогот и се насочи кон островот Јужна Џорџија, предизвикувајќи загриженост кај научниците дека би можел да се поткачи на копното и да го загрози тамошниот екосистем, особено да им наштети на пингвини. Но, најлошиот исход беше избегнат кога ледениот брег почна да се распаѓа во мај 2025 година - пред да стигне до островот.

Оттогаш, најголемиот дел од ледениот брег се насочи кон север во јужните делови на Атлантскиот Океан, каде што потоплите океански струи го забрзуваат неговото топење.

Најновите слики, направени од сателитот „Тера“ на НАСА на 26 декември, ја покажуваат масата мраз во целосно непрепознатлива состојба. Сега намален на околу една третина од неговата првична големина, ледениот брег е покриен со базени од сина вода опкружени со дебели бели рабови од мраз, налик насипи. Сликата, исто така, покажува сива, каллива маса позната како ледена каша, којашто веројатно се пробивала оддолу под ледениот брег. Опкружен е со стотици помали парчиња лед кои се отцепиле од неговите рабови.

„'Сината каша' на површината на 'А-23-а' се состои од езерца од топена вода, коишто настануваат кога површинскиот мраз ја губи својата структурна цврстина“, објасни Тед Скембос, климатски научник на Универзитетот на Колорадо во Болдер, во соопштението на НАСА. - „Овие езера потоа се поврзуваат во ленти, најверојатно поради тежината на водата што се собира во пукнатините и дополнително ги проширува“, се вели.

Според Валтер Мејер, виш истражувачки научник во Националниот центар за податоци за снег и мраз, пукнатините веројатно се движат паралелно со жлебовите на долната страна од ледениот брег, коишто се создавале со векови додека мразот се движел низ копното, кога тој бил дел од ледениот гребен Филхнер Рон.

- Неверојатно е што овие ленти сѐ уште се видливи по толку време, додаде Крис Шуман, пензиониран професор на Универзитетот во Мериленд.

И на слика направена на 27 декември од Меѓународната вселенска станица, овие впечатливи ленти, се чини, веќе почнале да бледнеат. На таа слика, површината на ледениот брег изгледа порамномерно, со повеќе сина вода.

Поради својата величина и долговечност, „А-23-а“ неколкупати ја држеше титулата најголем леден брег во светот. Последен пат ја врати во јуни 2023 година, по распадот на претходниот носител на рекорд, „A-76-A“, но повторно ја изгуби во септември 2025 година, кратко по „блиската средба“ со Јужна Џорџија. Во овој миг, најголемиот леден брег во светот е „Д-15-A“, со површина од околу 3.100 квадратни километри, според Националниот центар за податоци за снег и мраз, што е неколку стотици квадратни километри помалку од максималната големина што некогаш ја имал „А-23-а“.

Тагови: мразот

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Македонија

Ангелов: Уништени две хемиски гранати со боен отров од Првата светска војна

На стрелиштето Криволак уништени две хемиски гранати со боен отров од Првата светска војна.

На стрелиштето Криволак уништени две хемиски гранати со боен отров од Првата светска војна, информира директорот на Дирекцијата за заштита и спасување, Стојанче Ангелов.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Македонија

Претставена „Везилка“ - Македонија добива национална фабрика за вештачка интелигенција

Проектот „Везилка“ – Национален центар за вештачка интелигенција, денеска беше официјално презентиран.

Станува збор за иницијатива што треба да ја поврзе домашната научна заедница, државните институции и приватниот сектор со европската инфраструктура за развој на вештачка интелигенција.

На промоцијата беше истакнато дека „Везилка“ не претставува самостојна „фабрика за вештачка интелигенција“, туку таканаречена „АИ антена“ – национален центар поврзан со европската АИ фабрика „Фарос“ во Грција. Преку ова партнерство, македонските истражувачи, стартапи, компании и јавни институции ќе добијат пристап до европски суперкомпјутерски капацитети, вклучително и суперкомпјутерот „Даедалус“, како и до напредни бази на податоци и специјализирани алатки за развој на модели со вештачка интелигенција.

Проектот чија реализација е планирана за три години, има вкупен буџет од околу 6,2 милиони евра. Од нив, приближно 3,1 милиони се обезбедени како грант од Европската Унија додека останатите средства се кофинансирани од државата.

„Везилка“ е вложување во иднината, во потенцијалот на македонските научници, истражувачи, студенти и компании. Тоа е и јасна определба државата да биде активен учесник во технолошките процеси што го обликуваат современиот свет - Христијан Мицкоски- претседател на владата

проектот претставува историски чекор во дигиталниот развој на државата и обид да се изгради траен систем, наместо да се реализираат поединечни и краткорочни проекти, посочи министерот Андоновски.

Целта на Везилка,се конкретни решенија базирани на вештачка интелигенција – од македонски јазични модели и дигитализација на културното наследство, до анализа на здравствени податоци, оптимизација на енергетските системи, автоматизација на административните услуги и примена на паметни технологии во земјоделството.

Покрај истражувачката компонента, „Везилка“ ќе функционира и како центар за обука и развој на кадри..

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Здравје

Десетина колапси на јавни места за неполни 40 часа - „вжештена“ линијата на 194

На речиси еден саат по еден колабиран на улица.

Од утрово до пладне Брза помош интервенирала за четири колапси, а исто толку имало и во вчерашната дневна смена. Лекарите од службата велат дека деновиве се повеќе граѓани се јавуваат на 194 барајќи совет како да си помогнат за да можат да „го изгураат денот“ поради вртоглавици, болки во пределот на слепоочниците и омалаксаност. Симптоми на метеоропатија чувствуваат и млади и здрави луѓе, вели Д-р Елена Пиловска која појаснува дека топлото и променливо време, особено пред невреме, знае да направи силни промени во општото здравје.

Метеоролошките улови не влијаат само на физичкото здравје, туку може да доведат до голем пад на концентрацијата, затоа во кога има високи температурни разлики и промени во атмосферскиот притисок се препорачува зголемена внимателност, особено зад воланот.

Освен да се пие голема количина на вода и да се внесува полесна храна, овошје и зеленчук, лекарите препорачуваат да се користи секој слободен миг и да се замине на планина, во природа богата со кислород, односно да се вдише чист и незагаден воздух.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.