Култура

На Филолошкиот факултет промоција на две македонистички изданија на Универзитетот ЕЛТЕ

На Филолошкиот факултет промоција на две македонистички изданија на Универзитетот ЕЛТЕ во Будимпешта.

Промоција на две македонистички изданија на Универзитетот ЕЛТЕ во Будимпешта, ќе се одржи денеска напладне во салата за седници на Филолошкиот факултет „Блаже Конески”, при УКИМ.

Станува збор за зборници на трудови во издание на Катедрата за славистика при Институтот за славистика и балтичка филологија, објавени во реномираната едиција „Opera Slavica Budapestinensia (Linguae Slavicae)”. Приредувач на двете изданија е Златко Панзов, а преводот од македонски на унгарски јазик е на Анамарија Цинеге-Панзова.

Зборникот Блаже Конески „За македонскиот јазик“ (Blazse Koneszki: A macedón nyelvről) е издаден по повод 100-годишнината од раѓањето на Блаже Конески. Во содржината на Зборникот се вбројуваат предговорот на Златко Панзов, како и текстовите на Блаже Конески: „Развојот на македонскиот литературен јазик”; „Афирмација на македонскиот јазик” и „Македонскиот јазик во развојот на словенските литературни јазици”. Во Зборникот е приопштен и текстот „Неколку зборови за македонскиот литературен јазик” од Крсте Петков Мисирков. Публикацијата содржи и фотографии од првите изданија на граматиката од Блаже Конески, од Македонскиот правопис, од Решението за воведување на македонската азбука, како и од оригиналната корица на книгата „За македонцките работи”.

Зборникот „Македонски книжевно-историски мозаик“ (Macedón irodalomtörténeti mozaik) е сочинет од пет научни статии посветени на низа книжевно-научни и културолошки теми: „Епската и арс-поетиката на Блаже Конески”; „Огнот и водата во лириката на Ацо Шопов” од Владимир Мартиновски; „За некои особености на книжевната критика на Коста Солев Рацин” од Иван Антоновски; „Женска книжевна архива – од усно творештво до (пост)феминистично писмо” од Ана Мартиноска и „Млада македонска поезија” од Звонко Танески. Рецензенти на објавените трудови се Иштван Лукач и Дарин Ангеловски, стои во соопштението од Деканатот на Филолошкиот факултет „Блаже Конески”

Анамарија Цинеге-Панзова (1976, Унгарија) е литературен преведувач на унгарски и македонски јазик. Во 2002 година дипломирала на Факултетот за хуманитарни науки ЕЛТЕ во Будимпешта и се здобила со звањето професор по унгарски јазик, а во 2003 година на тој факултет се стекнува и со звањето филолог по полски јазик. Работела како лектор по унгарски јазик на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје (2011-2016). Докторанд е на Докторската школа за книжевност при Универзитетот ЕЛТЕ во Будимпешта. Нејзините научни истражувања се фокусирани на рецепцијата на македонската книжевност во унгарски културен контекст. Активно преведува од 2004 година. Објавила дваесетина преводи од унгарски на македонски јазик: Иштван Еркењ („Едноминутни новели“), Бела Хамваш („Филозофија на виното“), Адам Бодор („Округот Синистра“), Шандор Мараи („Свеќите горат до крајот“), Ѓерѓ Конрад („Заминување и враќање“, „Горе на ридот при помрачување на сонцето“), Деже Костолањи („Корнел Ешти“), Кристина Тот („Пиксел“), Илдико Ловаш („Шпанска невеста“), Антологија на унгарскиот краток расказ „Сецирање на живо“ и др. Објавила повеќе преводи од македонски на унгарски јазик, меѓу кои најзначајни се „Сестрата на Зигмунд Фројд“ од Гоце Смилевски (Goce Szmilevszki, Freud húga 2012), „Резервен живот“ од Лидија Димковска (Lidija Dimkovszka, Tartalék élet 2015), „Вештица“ од Венко Андоновски (Venko Andonovski, Boszorkány 2018), „Секој со своето езеро“ од Ненад Јолдески (Nenad Joldeszki, Mindenkinek a maga tava 2019); за книжевни списанија ги превела Петар Андоновски, Фросина Пармаковска, Давор Стојановски, Лира Бојку, Александар Прокопиев и др. Активно учествува во организирање културни настани за промоција на македонската култура во Унгарија. Дел е од организацијата на манифестацијата Денови на македонска култура во Будимпешта, единствена манифестација од ваков тип во Унгарија. Во рамките на своите докторски студии на Институтот за славистика и балтичка филологија држи предавања за превод на македонски и унгарски јазик. Добитничка е на почесно Рациново признание за 2024 година за значаен придонес во афирмацијата на македонскиот јазик надвор од границите на државата.

Златко Панзов (1979 г., Гостивар) е лектор, литературен преведувач, културен менаџер. Дипломирал на групата Македонска книжевност и јужнословенски книжевности на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ - Скопје, магистрирал на културологија на Институтот за македонска литература на тема „Исток и запад – осиромашување на човековиот дух во делата на Бела Хамваш“. Докторанд е на Докторската школа за литература при Универзитет ЕЛТЕ, Будимпешта. Предмет на неговите интереси и истражувања е историографската метафикција во македонскиот и унгарски современ роман. Работел како професор по македонски јазик, а од 2003 година активно се занимава со литературен превод. Работи како лектор по македонски јазик на Институтот за славистика и балтичка филологија при универзитетот ЕЛТЕ, Будимпешта. Досега објавил над четириесет преводи од унгарски јазик за повеќе издавачки куќи. Меѓу нив спаѓаат преводи на дела од Бела Хамваш, Адам Бодор, Ноеми Сечи, Петер Надаш, Шандор Мараи, Ѓерѓ Конрад, Деже Костолањи, Кристина Тот, Иштван Еркењ, Ференц Молнар, Михаљ Бабич, Ласло Краснахоркаи, Атила Бартиш, Ѓерѓ Драгоман, Едина Сворен, Бенедек Тот, Петер Естерхази, Ноеми Киш, Ѓерѓ Шпиро, Тибор Дери и др. Заедно со Анамарија Цинеге-Панзова ја приредиле и превеле Антологијата на унгарскиот краток расказ „Сецирање на живо“; зборникот „За македонскиот јазик“, избор на текстови од Блаже Конески и Крсте Петков Мисирков, објавен по повод 100-годишнината од раѓањето на Блаже Конески и зборникот „Македонски книжевно-историски мозаик“ (2023), избор на текстови од реномирани македонски книжевни теоретичари. Од 2019 година ја организира манифестацијата Денови на македонска култура во Будимпешта. Во 2023 ја добива наградата за книжевен превод „Драги“ за преводот од унгарски јазик на романот „Заробеништво“ од Ѓерѓ Шпиро, се наведува во соопштението од Филолошкиот факултет „Блаже Конески” при УКИМ.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Европа

Уапсени се поранешните министри на Орбан поради корупција

Двајца министри од поранешната десничарска влада на Виктор Орбан се приведени под сомнение за злоупотреба на милиони евра јавни пари и примање мито.

Апсењата се извршени само неколку часа откако унгарскиот парламент им го одзеде пратеничкиот имунитет, пишува Гардијан.

Националното обвинителство денес објави дека Балаж Ханко, поранешен министер за култура и претставник на партијата Фидес на Орбан, е приведен доцна вчера. Тој е осомничен за проневера и ги негира сите обвинувања. Истиот ден, приведен е и Миклош Шештак, претставник на сојузникот на Фидес, КДНП, кој беше министер за национален развој од 2014 до 2018 година. Тој е обвинет за примање мито, што исто така го негира.

Унгарскиот премиер Петер Маѓар денес изјави дека „вчерашниот ден беше важен ден“. Неговата партија Тиса победи на изборите во април со ветување дека ќе истражи корупција и злоупотреба на моќ за време на 16-годишното владеење на Орбан.

Случајот против премиерот

„По децении лаги, милиони Унгарци можеа за прв пат да видат што всушност значи вистинска промена на владата и еднаквост пред законот“, објави Маѓар на социјалните медиуми. „Унгарија повеќе не е земја каде што нема последици.“

Апсењата се случија откако унгарскиот парламент им го укина имунитетот на Ханко и Шештак во понеделник. На истата седница, на негово барање, самиот премиер Маѓар остана без имунитет. Тој рече дека на овој начин сакал да се одбрани од „обидите за дискредитација“.

Истрагите против министрите од ерата на Орбан се први од ваков вид против високи функционери од поранешната влада. Од друга страна, Маѓар е обвинет за кражба на мобилен телефон од човек кој го снимал во ноќен клуб во 2024 година и фрлен во Дунав.

Премиерот негира дека станува збор за кражба и го нарекува целиот случај, кој вклучува барање за надомест од 300 евра, фарса. Тој рече дека ја презема одговорноста за своите постапки, но дека не сторил кривично дело. Тој ги критикуваше обвинителите затоа што, како што вели, тие ги „поврзале“ случаите на корупција на поранешни министри со „обид за политичка дискредитација“.

Тврдења за проневера и поткуп

Маѓар постојано истакнуваше дека корупцијата за време на владите на Орбан ја чинела Унгарија помеѓу осум и десет проценти од БДП. Орбан постојано ги негира обвинувањата дека дозволил широко распространета корупција и кражба на јавни пари.

Обвинителите тврдат дека Ханко ја надгледувал нелегалната злоупотреба на 17,3 милијарди форинти (47 милиони евра) од Националниот фонд за култура (НКА). Парите наводно биле насочени кон уметници и групи поврзани со Фидес и биле искористени за финансирање на изборната кампања во 2026 година.

„Мојата совест е чиста, ова е политички монтиран процес“, рече Ханко во видео објавено на Фејсбук страницата на Орбан непосредно пред неговото апсење. Во јули, полицијата ги претресе канцелариите на Фидес и ги заплени серверите на партијата под сомнение за „проневера и други кривични дела“ во НКА. Потоа Орбан ги обвини властите дека спроведуваат лажна истрага за да ја направат неговата партија „правно неодржлива“.

Шештака е осомничен дека примил повеќе од 12 милијарди форинти (32,6 милиони евра) мито и провизии поврзани со купување возила за државната автобуска компанија и јавни градежни проекти. Во центарот на истрагата е купувањето половни автобуси по наводно надуени цени.

Први случаи на новата антикорупциска канцеларија

Одделно, Унгарската канцеларија за заштита и враќање на националните средства, антикорупциско тело формирано од унгарската влада, во понеделник ги објави првите четири случаи со кои планира да се справи. Првиот се однесува на „продажба на политички врски со цел добивање дозволи за престој за вработување“.

Друг случај истражува наводна корупција во трошењето на локалните совети за одржување на паркови и јавно угостителство. Третиот вклучува „државна компанија и државни инвестиции“ и е поврзан со Даниел Јелинек, претприемач со недвижности и еден од најбогатите Унгарци.

Компанијата на Јелинек соопшти дека тој целосно ќе соработува со властите. „Цврсто стоиме на ставот дека г-дин Јелинек не сторил никакво кривично дело. Уверени сме дека истрагата ќе го потврди ова и дека постапката против него наскоро ќе биде суспендирана“, наведоа тие во соопштението овој месец.

Четвртиот случај се однесува на „очигледно неоправдани трошоци за пропаганда и настани“ на Канцеларијата за заштита на суверенитетот. Тоа тело од времето на Орбан, формирано за да го надгледува она што Фидес го нарече „несоодветно политичко мешање“ од странски субјекти, беше укинато од владата на Унгарија во јуни.

Тагови: Виктор Орбан

Фудбал

ФИФА ја нападна УЕФА

ФИФА ја обвини УЕФА за водење кампања на дезинформации и обид за влијание врз претседателските избори на чадорската светска фудбалска организација.

Во центарот на спорот е контроверзниот проект на ФИФА Форвард Ентерпрајз (FFE), кој оттогаш е напуштен.

Минатиот месец, УЕФА побара од американскиот федерален суд да ѝ дозволи да собира документи и сведоштва. Тој има намера да ги искористи тие материјали за кривичната тужба што планира да ја поднесе во Швајцарија против претседателот на ФИФА, Џани Инфантино. Случајот се однесува на план за префрлање на комерцијалните права на Светското првенство на посебна компанија наречена ФИФА Форвард Ентерпрајз.

Во својот одговор на барањето, ФИФА ги отфрли тврдењата на УЕФА и рече дека поднесувањето на европското тело содржело „бројни лажни или погрешни изјави за ФИФА и Инфантино“.

„УЕФА без никаква основа сугерира дека г-дин Инфантино се обидел лично да профитира од предлогот за FFE“, се вели во поднесувањето на ФИФА до судот во Флорида. ФИФА истакнува дека планот за FFE зависел од одобрението на членовите и Советот на ФИФА и дека новата компанија ќе биде под надзор на обете тела. „Сугестите од УЕФА дека г-дин Инфантино прекршил каков било закон или етички принцип се категорично неосновани“, се додава во поднесокот.

Тврдења за потценување

Според УЕФА, Инфантино го развил проектот во тајност со мала група советници и инвеститори, заобиколувајќи ги стандардните процедури за управување на ФИФА. Тие наведуваат дека ниту Советот на ФИФА, ниту континенталните конфедерации, ниту националните асоцијации не биле консултирани за тоа.

Во поднесокот на УЕФА се наведува дека инвеститорите би платиле 4,2 милијарди долари за удел во FFE, проценувајќи ја компанијата на околу 20 милијарди долари. УЕФА верува дека ова значително ја потценува вредноста на комерцијалните права на ФИФА и тврди дека проценката не била потврдена со јавен тендер или од независен проценител.

ФИФА, од друга страна, тврди дека УЕФА меша две различни категории на вредности. „УЕФА, без разлика дали намерно или од незнаење, ја изедначува вредноста на капиталот со вредноста на компанијата“, соопшти ФИФА. „Неспорно е дека почетната капитална вредност на FFE била 20 милијарди долари. Вкупната вредност на работењето на FFE, од друга страна, била далеку над 30 милијарди долари.“

ФИФА: Правните потези се обид за влијание врз изборите

Проектот FFE беше напуштен во јули откако му се спротивставија УЕФА, КОНКАКАФ и Азиската фудбалска конфедерација, наведувајќи го недостатокот на консултации како главна причина. Спорот, во меѓувреме, поттикна нови барања за промени во начинот на кој се води ФИФА.

Минатата недела, Инфантино предложи независен преглед на процесот на донесување одлуки до сите 211 членови на ФИФА. Претседателските избори ќе се одржат во март следната година, а ФИФА сега тврди дека правните потези на УЕФА се обид за влијание врз изборниот процес.

„Непосредно пред изборите на ФИФА, УЕФА го поднесе ова барање, како и уште три други, додека ширеше дезинформации за г-дин Инфантино“, соопшти ФИФА. „Овој суд треба да отфрли секој обид за влијание врз изборот на претседателот на ФИФА врз основа на такви основи.“

УЕФА сè уште не одговорила на барањето на Ројтерс за коментар.

Инфантино отворен за исплати на федерациите

Претседателот на ФИФА, Џани Инфантино, е подготвен да разговара за тоа организацијата-чадор да исплаќа милиони долари на националните асоцијации. Износот на средства за поединечните земји ќе биде тема на состанокот на Советот на ФИФА на 15 октомври. Ова се наведува во писмото што Инфантино го упати до лидерите на шесте конфедерации, кое го објавија The Athletic и ESPN во понеделник.

„Нема да го предодредувам износот“, напиша Инфантино, според The Athletic. „Ќе ја поддржам најголемата можна количина на дополнително финансирање што може одговорно да се распредели преку пропишаните процеси на управување на ФИФА, со фер примена и транспарентни и проверливи механизми. Амбицијата е добредојдена. Финансиските индикатори, управувањето и имплементацијата сега мора да ја поддржат таа амбиција.“

„Една бројка може да послужи како почетна точка за дискусија, но не може да дефинира глобална политика. Затоа му наложив на генералниот секретар да ги консолидира сите предлози во единствена, сеопфатна проценка за разгледување од страна на Советот на ФИФА“, додаде тој. Претседателот на УЕФА, Александар Чеферин, и Виктор Монтаљани од КОНКАКАФ неодамна испратија писмо до ФИФА барајќи вид на исплати како што спомена Инфантино. Слично барање, според „Атлетик“, упатил и шеикот Салман бин Ибрахим Ал Калифа, шеф на Азиската фудбалска конфедерација (АФЦ).

Тагови: УЕФА ФИФА

Свет

Нафтата повторно минува низ Ормутскиот теснец- сообраќајот се врати на 70 проценти од предвоениот

Транспортот на нафта низ Ормутскиот теснец значително се опорави и моментално достигнува помеѓу 65 и 70 проценти од нивото пред почетокот на војната со Иран, објави аналитичката компанија „Вортекс“.

Податоците се однесуваат на вкупните количини на нафта и нафтени производи, вклучувајќи течен нафтен гас (LPG) и деривати како што е бензинот.

Кога станува збор само за сурова нафта и гасни кондензати, околу 80 проценти од количините од предвоениот период сега минуваат низ Ормутскиот теснец, според „Вортекса“.

Според проценката на таа компанија, просечно 11,2 милиони барели дневно минувале низ теснецот минатата недела.

Најголемото закрепнување од почетокот на војната

Податоците од друга аналитичка компанија, „Кплера“, исто така покажуваат силно закрепнување на извозот на нафта од Персискиот Залив.

Главните производители од Блискиот Исток извезоа околу 12,8 милиони барели сурова нафта дневно во септември, најмногу од почетокот на американско-израелската војна со Иран на крајот на февруари. Во февруари, извозот изнесуваше околу 18,8 милиони барели дневно.

Околу 7,4 милиони барели сурова нафта дневно минуваа низ самиот Ормузски теснец во септември. Само Саудиска Арабија го зголеми извозот на околу 5,4 милиони барели дневно, по 2,45 милиони во август.

Пред почетокот на војната, околу 125 големи трговски бродови минуваа низ теснецот дневно, а околу 20 проценти од светските дневни залихи на сурова нафта и течен природен гас минуваа низ таа рута.

Танкерите пловат под заштита на американската морнарица

Сообраќајот преку еден од најважните енергетски патишта во светот нагло се намали по почетокот на американските и израелските напади врз Иран на 28 февруари. Иранските закани и напади речиси го запреа нормалниот сообраќај на танкери, што ги натера земјите од Заливот да користат алтернативни цевководи и други извозни рути.

Вортекса дел од сегашното закрепнување го поврзува со проширувањето на таканаречената флота на шатлови. Помал број танкери под заштита на американската морнарица минуваат низ Ормутскиот теснец, собираат нафта од терминалите во Персискиот Залив, а потоа ја префрлаат на поголеми танкери што чекаат надвор од теснецот.

Во исто време, бројот на големи танкери што минуваат директно низ Ормутскиот теснец повторно се зголемува. Според податоците на Kpler, 19 големи саудиски танкери поминале низ теснецот само минатата недела, од кои секој може да транспортира околу два милиони барели нафта.

И покрај закрепнувањето, извозот од регионот е сè уште за околу шест милиони барели дневно помалку отколку пред војната, а алтернативните рути и воената заштита на бродовите се значително поскапи од нормалниот поморски сообраќај.

Тагови: нафта Ормутскиот теснец