Мртво Море - древен бисер на природата што тивко исчезнува - Канал 5

Живот

Мртво Море - древен бисер на природата што тивко исчезнува

 Како надреална сцена од друга планета. Карпест брег, сонце, мирна вода, густ воздух што трепери и дише во некој свој, посебен ритам. Без бранови, без галеби, без рибари.

Мртво Море - древен бисер на природата што тивко исчезнува

Само тишина и сол. Вака на прв поглед изгледа Мртво Море, најниската точка на Земјата.

Овој природен феномен што им пркоси на физичките и биолошките закони, познат уште и како „античка бања“ или „најголемиот бесплатен спа центар“ во светот, со векови привлекува посетители поради своите единствени карактеристики и лековити својства. Псоријаза, егзема, артритис, болки во мускулите, се само некои од заболувањата или состојбите врз кои се смета дека Мртвото Море делува благотворно. Не само неговата вода, туку и калта (богата со минерали) има исклучително влијание врз кожата и здравјето.

Но, овој единствен еко-систем, „сместен“ меѓу Израел, Палестина и Јордан, се соочува со алармантни проблеми што го загрозуваат неговиот опстанок. Нивото на водата годишно опаѓа за околу еден метар, оставајќи зад себе исушен пејзаж и илјадници дупки (кратери) предизвикани од растворањето на солта под земја. Се смета дека од 1960 година до денес површината на езерото е намалена за една третина и дека се отворени над 6 000 кратери кои ги претвораат деловите од брегот во опасна зона, слична на површината на Месечината.

Пустината Негев вибрира над воденото огледало - како да предупредува дека под мирната површина лежи вознемирувачка приказна.

Процесот на тивко умирање продолжува, а екологистите стануваат се погласни.

Солено чудо на природата

Мртвото Море не е обично езеро, туку претставува затворен басен на 430 метри под морското ниво. Неговата концентрација на сол од околу 36 отсто е речиси десет пати повисока од просечната на океаните или 12 пати повисока, на пример, од онаа на Медитеранско Море. Тоа е резултат на интензивното испарување и на намалениот прилив на свежа вода поради пренасочувањето на реката Јордан.

Длабочината на морето варира. Се смета дека изнесува околу 200 метри, а во средината и до 300 метри.

Високата концентрација на сол и минерали (магнезиум, калциум, калиум) е причината зошто пливањето во Мртво Море е уникатно искуство. Телото не тоне - едноставно плови на површината. Буквално можете да лежите без никаква опасност да потонете. Како што велат посетителите, тука не влегувате во вода за да пливате, тука за да „седите“.

Ако имате можност да го посетите Мртво Море и да се „избањате“, ќе почувствувате како водата ви се лизга по кожата. Се добива впечаток дека е мрсна, па дури и свиленкаста кога ќе ја протриете низ прсти токму поради минералите. Доколку, пак, сте доволно егзибиционист и одлучите да ја вкусите, можете да се уверите колку е солена.

Се препорачува постепено да се оди кон подлабокото, а уште повеќе да се внимава кога ќе решите да се „испружите“. Особено не смеете да дозволите водата да ви влезе во очи.

Човек легнува на грб, ги раширува рацете и нозете, а лебдењето станува речиси медитација. Како да сте во некој бестежински мир среде сурова пустина. Вакво е отприлика искуството.

По подолго задржување во вода, се нешто ќе почне да ве пецка, а ако евентуално имате некоја гребнатинка или раничка подобро воопшто да не цапнете.

Освен капењето, посебна атракција е минералната кал со која може да се изнамачкате, а ја има на самиот брег. Калта, како и водата, се користи за терапевтски третмани, особено за кожни заболувања и ревматски проблеми, што го прави Мртвото Море глобален центар за здравствен туризам.

За „медицинските својства“ знаеле уште од античко време. Постојат записи дека дури 37 години пред нашата ера, од Ирод Велики, се изградени првите објекти за третмани. И Клеопатра била фасцинирана од лековитите својства на калта и солта од Мртвото Море. Се вели дека ги изградила првите „фабрики“ за козметика на неговите брегови за да ја одржи својата убавина. Древните Египќани, пак, ги користеле минералите за балсамирање.

Калиа

Една од најстарите и најпознатите плажи на Мртво Море е Калиа - идеално место за оние што ги избегнуваат гужвите типични за големите хотелски комплекси на југот.

Калиа е дел од истоимениот кибуц, а до неа се стигнува за само 25 - 30 минути возење од Ерусалим. Тоа ја прави најпристапна точка за еднодневни екскурзии. Иако географски е лоцирана на Западниот Брег, оваа плажа која работи од 8 - 17 часот, е популарна дестинација и за локалните жители и за странските туристи.

Влезница чини околу 20 шекели што е околу пет евра. За лежалка и чадор треба да платите по две евра (вкупно четири евра), а шатл (што ве транспортира од влезот до морето) е 2,5 евра. Дневен паркинг изнесува околу 13 евра.

Плажата нуди и пакет услуги кои чинат околу 12 евра за возрасни и 9,5 евра за деца од три до 12 години.

Кога ќе влезете, од левата страна ќе забележите дуќанчиња со сувенири кои продаваат кал, како и на најразлични козметички производи. Од десната страна се кабините (соблекувалните) во кои посетителите можат да се подготват за на плажа.

Продолжувате. Ги следите знаците. Пред да скршнете по патот кој води директно до плажата, ве пречекува „најнискиот бар во светот“ - така е наречен зашто е на околу 420 метри под нивото на морето. Ова е совршено место за да испиете некое кафе или ладен пијалок со поглед на морето и јорданските планини од спротивната страна.

На Калиа има и спасувачи кои интервенираат во случај некој од посетителите да добие поголеми иритации од водата, посебно на очите. Поставени се и тушеви, па по капењето, можете да се измиете со „чиста, блага“ вода.

Постои и опција да се изнајмат шатори - „за ноќ под ѕвездите“.

Интересно е тоа што „предворјето“ на Калиа е вид галерија на отворено. Пред да пристигнете, додека возите и полека се приближувате, ќе забележите напуштени згради кои уметниците ги насликале со мурали за да привлечат внимание и да укажат на еколошкото „пропаѓање“ на Мртвото Море.

Културно, историско и библиско значење на Мртво Море

Мртво Море не е само природен феномен, туку и место со богата историја, важен религиски симбол во јудаизмот, христијанството и исламската традиција. Според Библијата, тука се одиграле многу важни настани како Исусовиот егзодус од Египет и преминувањето на реката Јордан, но и уништувањето на Содомa и Гомора.

Регионот околу Мртвото Море е опишан во разни митологии и легенди како место на казна, страдање или трансформација. Илјадници години морето и реката Јордан инспирирале пророци, филозофи, крстоносци и кралеви, уметници, поети и писатели. Тука жената на Лот се претворила во столб од сол, тука Израелците влегле во ветената земја и тука бил крстен Исус Христос.

На само 1,5 километар од Мртво Море се наоѓа античката населба Кумран каде се случило можеби најзначајното археолошко откритие на 20 век. Меѓу 1947 и 1956 година, во пештерите на Кумран, биле пронајдени познатите свитоци, стари повеќе од 2 000 години, кои даваат увид во религиозните верувања и секојдневниот живот на луѓето од тоа време.

Свитоците од Мртвото Море се всушност огромна колекција од околу 981 ракопис. Повеќето се напишани на пергамент (печатена животинска кожа), некои на папирус, а една копија е на бакар. Повеќето се на хебрејски, помал дел на арамејски (јазикот што го зборувал Исус), а многу малку на грчки. Датираат од 3 век п.н.е. до 1 век од н.е. (околу 68 година од н.е.). Записите се грубо поделени на три групи: библиски текстови (фрагменти од речиси сите книги од Стариот завет - хебрејска Библија, освен Книгата Естир. Најпознат е Големиот свиток на Исаија, кој е речиси целосно зачуван), апокрифни текстови (записи што не влегле во конечниот канон на Библијата, како што се Книгата Енох или Книгата Јубилејни празници, како и секташки списи (специфични правила и верувања на заедницата што живеела во Кумран, веројатно Есените. Тие вклучуваат „Владеење на заедницата“, „Воен свиток“ и толкувања на пророштва).

Бакарниот свиток, за разлика од другите кои се религиозни текстови, е всушност мапа на богатство. На него се наведени 64 локации низ Израел каде што наводно биле скриени огромни количини злато и сребро. Богатството никогаш не е пронајдено.

Најголемите и најважните свитоци денес се наоѓаат во Музејот на Израел во Ерусалим. Но, преку интернет може да се пристапи и до дигитализирани верзии на главните свитоци.

Алармантно повлекување или тивко умирање и исчезнување

-Всушност, нема ништо мртво тука, ова е море на животот. Кога ќе се искапете во него, ќе излезете пет години помлади.

Вака екологистот и активист Одед Рахав ја почнува приказната за „Чуварите на Мртвото Море“ - Dead Sea Guardians. Пред македонската делегација која имаше можност да ја посети плажата Калиа, но и да поразговара со него, тој укажа на еколошките предизвици со кои се соочува морето.

-Ова е најздравото место на Планетата. Концентрацијата на кислород е највисока, има 30 видови минерали во водата, воздухот и калта, како и висока концентрација на бром што многу помага за намалување на анксиозноста. Се е тивко, мирно, ниска е и сончевата радијација. Одлично е за уживање и релаксација. Тука доаѓаат туристи од секаде, Русија, Кина, Германија,..., престојуваат по две-три недели. Но, Мртвото Море е веќе во опасност, исправено е пред голем еколошки предизвик. Недоволно вода се влева во него, а премногу се одлева, вели Рахав.

Неговата мисија е да го спаси Мртвото Море од исчезнување. Без драстична интервенција, нагласува активистот, Мртвото Море наскоро ќе престане да постои.

Според него, мора да се смени перцепцијата и размислувањето на луѓето, но и законската регулатива.

Како што ни раскажа Рахав, неколку фактори го поттикнуваат сушењето на Мртвото Море. Еден од нив е секако пренасочувањето на реката Јордан која порано била главен извор на свежа вода. Од 60-тите години на минатиот век, Израел, Јордан и Сирија пренасочиле преку 90 отсто од речниот тек за земјоделство, индустрија и вода за пиење во домаќинствата. Наместо 1,3 милијарди кубни метри вода колку што некогаш годишно се влевале, денес Мртво Море прима само околу 100 милиони кубни метри или 8 до 10 отсто вода.

Друг фактор е индустриската експлоатација на минерали. Јужниот дел на Мртво Море има големи базени што ги користат компаниите за екстракција на калиум, магнезиум и сол. Овој процес вештачки го забрзува испарувањето на водата, дополнително намалувајќи го нивото на морето. Се проценува дека индустријата е одговорна за речиси 30 - 40 отсто од вкупното намалување на нивото на водата.

Големо влијание имаат и климатските промени. Регионот на Мртво Море се карактеризира со екстремно високи температури и многу ниска влажност. Поради глобалното затоплување, температурите во оваа област се зголемуваат, поради што расте и стапката на природно испарување, а врнежите се минимални и недоволни за да го компензираат губитокот на вода.

Мртвото Море годишно го посетуваат над 800 000 луѓе. Неговиот регион е еден од најбиодиверзитетните на Блискиот Исток со растителни и животински видови кои ги нема на ниту едно друго место на Земјата. Областа функционира и како попатна рута на над 500 милиони птици преселници во текот на годината.

Кога си заминавме од Калиа, го оставивме и натаму мирно да зборува со својата „мртва“ тишина која е погласна од повеќето живи мориња.

Мртвото Море сe уште дише, но неговиот здив станува сe пократок.

Тагови: мртво море

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Судбина

Драма на 40 метри над земјата: Електричар останал да виси, па снимил последна порака до жена му и децата (ВИДЕО)

Електричар од Чикаго бил заробен шест часа на џиновски билборд на бензинска пумпа во Илиноис откако кранот на кој работел се расипал.

Драма на 40 метри над земјата: Електричар останал да виси, па снимил последна порака до жена му и децата (ВИДЕО)

Додека чекал помош, на висина од околу 40 метри, во еден момент помислил дека можеби нема да преживее и решил да сними последна порака до сопругата и децата.

„Навистина немаше воздух“

Еј Џеј Гоув работел во Вилмингтон на 21 јули кога кранот се расипал. Тој бил заробен во структурата на џиновски рекламен знак.

„Беше жешко. Навистина немаше воздух, па испратив колега долу. Му реков: „Оди да земеш вода и мојот вентилатор на батерии“. Тој се спуштил, а кога повторно се кренал, кранот се расипал и тој не можел да се врати“, рекол тој.

Обидите да се поправи кранот биле неуспешни. До околу 14 часот, Гоув бил заробен на врвот од структурата четири часа. Со текот на времето, неговата состојба почнала да се влошува.

„Се чувствував ужасно. Му реков на колегата: „Викни брза помош. Не ме интересира што треба да направиш, само спушти ме долу“, објасни тој.

Ситуацијата стана многу сериозна во еден момент.

„Немаше скали“

„Бев навистина исплашен и не знаев што ќе се случи. Да, се испаничив“, се присети електричарот.

Плашејќи се дека можеби нема да се извлече од структурата, реши да сними пораки за сопругата и децата, објавува LadBible.

„Не дај Боже нешто да се случи, тоа би биле моите последни зборови. Всушност, збогум без да се каже зборот „збогум““, рече тој.

Спасувачите пристигнаа со пожарникарите од Вилмингтон.

„Немаше скали ниту скалила вградени во знакот, па не можевме да го достигнеме човекот. Нашите скали не беа доволно високи“, рекоа службениците.

Безбедно спуштање на земјата

Спасувачите прво испратија дрон во близина на отворот на знакот за да остварат визуелен контакт со електричарот додека менаџерите на операциите развија план за спасување.

Во меѓувреме, скршениот кран беше спуштен и отстранет. Потоа беше испратен соодветен кран од блиската област Жолиет.

Тој „падна“ на билбордот и Гоу беше безбедно спуштен на земја. Немаше повредени за време на интервенцијата.

YouTube video

Гоу оттогаш се врати на работа и продолжува да поправа знаци високо над земјата. Сепак, едно искуство го научи на важна лекција.

Отсега натаму, вели тој, нема да ја напушти корпата на кранот, за да не се зароби повторно десетици метри над земјата.

Тагови: порака

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Живот

Климатски промени: Земјата е толку загреана, што крокодилите во Франција несат јајца како да се во Африка

Најновиот летен топлотен бран доведе до тоа крокодили од Нил прв пат да се изведат природно на фарма за крокодили во Пјерлат, во југоисточна Франција, без човечка интервенција, соопшти раководството на фармата.

Климатски промени: Земјата е толку загреана, што крокодилите во Франција несат јајца како да се во Африка

Фармата за крокодили соопшти дека десет крокодили, чие природно живеалиште е реката Нил во Африка, се извеле од јајца без човечка интервенција во регионот Дром, и дека нивното природно доаѓање на свет било можно за прв пат, благодарение на топлината акумулирана во почвата за време на жешкото лето, објавува „Ле Фигаро“.

„За прв пат имавме инкубација што се одвиваше 100 проценти во природни услови“, рече Самуел Мартин, ветеринар на фармата.

Тој рече дека фактот што нилските крокодили во Франција почнаа да се ведат од јајца во природни услови е загрижувачки и дека тоа е пред сè „знак на климатските промени“.

Мартин додаде дека сите десет бебиња крокодили се „многу добро“ и внимателно се следат.

За да се развие и изведе нилски крокодил, неговото јајце мора да се чува на константна температура помеѓу 30 и 32 степени Целзиусови во текот на три месеци. Во претходните години, ветеринарниот персонал собираше крокодилски јајца и ги ставаше во инкубатори, но оваа година, повторените топлотни бранови создадоа идеални услови, дозволувајќи им на суптропските видови природно да се размножуваат во песокот, кој ја задржува топлината од денот дури и ноќе.

Тагови: крокодили

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Свет

Смрт поради лајкови: Нов опасен тренд ги залуди младите- возат во спротивна насока, сѐ снимаат и објавуваат

Долгиот месец август е обично еден од најфреквентните периоди за полицијата, бидејќи училиштата се затворени за летните одмори, а многу млади луѓе имаат многу слободно време.

Смрт поради лајкови: Нов опасен тренд ги залуди младите- возат во спротивна насока, сѐ снимаат и објавуваат

Од таканаречените „тинејџерски лудории“ на јавни простори во Соединетите Американски Држави, што доведоа до воведување на полициски час, до „предизвикот за затемнување“, за време на кој корисниците намерно се задушуваат, виралните, а понекогаш и опасните предизвици промовирани од социјалните медиуми станаа привлечни за дел од младите.

Меѓутоа, ова лето се појави нов, опасен тренд низ Велика Британија и Ирска. Групи претежно млади мажи се снимаат себеси како возат во погрешна насока, а потоа ги објавуваат снимките на интернет.

Британската влада денеска ги повика компаниите за социјални медиуми да ги отстранат видеата што го величат опасното возење, по серијата фатални сообраќајни несреќи во Велика Британија и Ирска во кои беа вклучени возачи кои возеа во спротивна насока на главните патишта.

Како резултат на тоа, технолошките компании се најдоа под притисок откако на интернет циркулираа извештаи за вирални видеа за ризично возење. Локалните власти предупредија дека на „лајковите“ на социјалните медиуми им се дава приоритет пред безбедноста на невините луѓе.

Властите ги истражуваат точните причини за најновите несреќи.

Еден од инцидентите се случил за време на викендот во близина на Мидлсбро, во северна Англија, кога двајца полицајци и пет млади лица загинаа откако автомобил што се движел на спротивната страна од патот се судрил со обележано полициско возило.

Петте лица во „Фолксваген Пасат“ биле на возраст меѓу 17 и 23 години, соопшти полицијата. На сега избришаниот профил на „ТикТок“, за кој се верува дека му припаѓа на еден од тинејџерите загинати во несреќата, е откриено дека во март 2025 година објавил видео на кое се гледа како тој и уште четири млади лица наводно се бркани од полицијата, објави Би-Би-Си.

Друго видео од истиот профил, според Би-Би-Си, го покажува брзинометарот како покажува 100 милји на час, или околу 160 километри на час.

Брзо се насобраа почести и сочувства за двајцата полицајци кои ги загубија животите. Тоа беа Метју Блејдс, 37, и Том Клаф, 38.

Подоцна во понеделник, полицијата соопшти дека 12 лица се уапсени како дел од истрагата за криминални активности што се случиле пред несреќата. Полицијата претходно доби повеќекратни пријави за две возила кои се возеле исклучително опасно, вклучувајќи едно за кое беше објавено дека „удрило во предмети“.

Предупредување до технолошките компании

Британскиот министер за одбрана Лук Полард во понеделник ги повика социјалните медиуми да отстранат содржини што прикажуваат ризично возење, вклучувајќи автомобили што возат на погрешната страна од патот.

„Има многу содржини на социјалните медиуми каде што луѓето го слават опасното возење, возат нелегално на нашите патишта, возат на погрешната страна од патот и крајно неодговорно однесување“, изјави Полард за Би-Би-Си.

„Веќе разговаравме со овие компании како влада и им кажавме дека ќе ги искористиме овластувањата на Законот за безбедност на интернет за да се осигураме дека опасната содржина ќе биде отстранета“, додаде Полард, осврнувајќи се на британскиот закон што бара од технолошките компании да ги заштитат корисниците од нелегална и штетна содржина.

Британскиот премиер Енди Бернам подоцна рече дека луѓето што објавуваат видеа што го слават опасното возење „прават нешто навистина презриво“.

По најновата несреќа, TikTok соопшти дека внимателно ја следи онлајн содржината поврзана со инцидентот и ги отстранува видеата и сметките што ги прекршуваат правилата на платформата.

Мета, која е сопственик на Фејсбук и Инстаграм, соопшти дека отстранува содржина што промовира „вирални предизвици со висок ризик“, додека видеата од неодговорно возење што може да доведат до сериозни повреди или смрт се ограничени на корисници под 18 години, освен за измислена или професионална содржина.

„Неодговорно и опасно“

Инцидентот во Мидлсбро не е изолиран инцидент. Локалните власти предупредија за опасностите од овој тренд на социјалните медиуми, особено по неколку други смртоносни сообраќајни несреќи.

На почетокот на август, пет тинејџери загинаа во судир на две возила во Ирска откако возеле во погрешна насока на автопат. Три жени и едно момче во другото возило беа однесени во болница со сериозни повреди.

Во тоа време, комесарот на Гарда, Џастин Кели, рече дека инцидентот покажал колку е „неодговорно и опасно возењето на погрешна страна од автопатот“, додавајќи дека неговите мисли се со сите повредени.

„Она што го прави ова неодговорно однесување уште поужасно е фактот дека во некои случаи тоа се прави заради лајкови на социјалните медиуми, без оглед на потенцијално разорното влијание врз невините луѓе и самите нив“, рече Кели.

Исто така, претходно овој месец, ирската полиција апелираше за сведоци откако автомобил во кој се превезуваа осум млади мажи се судри челно со друго возило додека се движеше по северната лента од јужниот коловоз на автопатот во близина на Даблин. Неколку лица беа сериозно повредени во несреќата.

Вистинскиот обем на трендот на социјалните медиуми сè уште не е познат, но ирскиот јавен радиодифузер RTÉ во понеделник објави дека годинава имало 62 случаи на возење во спротивна насока на автопатите во Ирска. Бројките, земени од Ирскиот орган за патишта и јавен превоз, покажуваат дека бројот на инциденти е за 32 проценти поголем од истиот период минатата година.

„Неодговорното возење не е ново, но сега може да се снима и емитува на милиони луѓе за прегледи, лајкови и следбеници. Така, опасноста станува содржина“, рече Мери Ајкен, професорка по киберпсихологија на Технолошкиот универзитет „Капитал“ во Вашингтон.

Ајкен изјави за Би-Би-Си дека верува оти едноставното снимање на ризично возење создава „очигледна дистанца од вистинската опасност“ за возачите.

„Верувам дека она што го прават почнува да се чувствува како игра или настап во живо, додека бројот на лајкови, прегледи и следбеници обезбедува видлива и непосредна социјална награда“, рече таа.

Таа рече дека треба да биде „исклучително едноставно“ за социјалните мрежи да отстрануваат содржина што го величи таквото „криминално и високоризично однесување“.

TikTok соопшти дека отстранува содржина што го величи насилството или промовира криминал користејќи различни методи, вклучувајќи човечка модерација, технологии за автоматско откривање и пријавување од корисници.

Компанијата соопшти дека помеѓу јануари и март оваа година, 99,1 процент од содржината отстранета поради кршење на нејзината политика за насилно и криминално однесување била отстранета пред корисниците да ја пријават.

„Обожаван син и брат“

Мет Стори, полицискиот комесар за областа Кливленд, каде што се случи несреќата во близина на Мидлсбро, рече дека е прерано да се каже што ја предизвикало несреќата. Сепак, тој нагласи дека секое снимање додека возите е „апсолутно смешно и идиотско“.

„Загрижувачки е ако овој вид однесување станува сè почест бидејќи е исклучително опасно“, изјави тој за BBC Radio 4.

Полард додаде дека сака да ги почека резултатите од полициската истрага за да може „да разбере точно што се случило во оваа трагедија“.

Во пораките што полицијата ги објави до загинатите полицајци, семејството на Том Клаф го опиша како „херој кој беше „подготвен да помогне секому, од која било причина“.“

Сопругата на Метју Блејдс го опиша како „грижлив син и брат, совршен зет и најзабавен чичко“.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

притисни ентер