Кога се размислува за предатор кој што одзел најмногу човечки животи низ историјата, веројатно прво на памет доаѓаат лавовите, тигрите или ајкулите.

Сепак, едно многу постаро животно би можело да ги надмине. Станува збор за крокодилите.

За разлика од големите мачки, крокодилите можат речиси незабележливо да го чекаат својот плен под површината на водата. А штом пленот ќе им се приближи доволно, тие ненадејно напаѓаат, го фаќаат со своите моќни вилици и го повлекуваат под вода.

Проблемот е во тоа што реките и езерата со илјадници години претставуваат клучни места за човечките населби. Луѓето доаѓале таму за да земат вода, да ловат риба и да ги извршуваат своите секојдневни обврски, честопати несвесни дека грабливецот ги набљудува.

Најопасни се нилскиот крокодил, кој е широко распространет во Африка, како и морскиот крокодил, кој живее во делови од Азија и Австралија. Двете видови можат да надминат должина од пет метри, а луѓето честопати се наоѓаат меѓу нивниот плен.

Колку долго трае оваа опасност, покажува едно откритие од клисурата Олдуваи во Танзанија. Научниците пронашле траги од крокодилски заби, стари приближно 1,8 милиони години, врз фосили на рани човечки предци.

Во студија објавена во 2012 година во списанието „Journal of Human Evolution“ (Списание за човечка еволуција), беа анализирани фосилите OH 8 и OH 35, односно делови од долните екстремитети на древни хоминини. Оштетувањата на коските укажуваат на тоа дека крокодилите откинувале делови од нивните тела.

Интересно е тоа што во истиот регион е откриен и изумрениот вид *Crocodylus anthropophagus*, чие име буквално значи „крокодил што јаде луѓе“. За разлика од денешниот нилски крокодил, овој вид имал и мали коскени израстоци на черепот, кои наликувале на рогови. Според меѓународната база на податоци „CrocAttack“, до април 2024 година биле евидентирани повеќе од 8.500 напади од крокодили и сродни животни.

Реалната бројка веројатно е поголема, бидејќи многу случаи во оддалечените делови на Африка и Азија никогаш не влегуваат во официјалните статистики. Од друга страна, и големите мачки имаат долга историја на напади врз луѓе.

Најпознат пример е тигрицата од Чампават, на која ѝ се припишуваат дури 436 човечки жртви во Индија и Непал. Неа ја застрелал ловецот Џим Корбет во 1907 година, иако точниот број на жртви денес не може независно да се потврди.

Анализа на организацијата „Our World in Data“ од март 2026 година проценува дека големите мачки убиваат околу 300 луѓе годишно, а крокодилите – повеќе од 150. Сепак, авторите предупредуваат на големата неизвесност на овие проценки. Ајкулите, и покрај нивната застрашувачка репутација, убиваат само неколку луѓе секоја година.

Една од причините за тоа е што луѓето поминуваат многу помалку време во нивното природно живеалиште.

Најсмртоносното животно во светот, сепак, не е крокодилот.

Ако се земе предвид вкупниот број на смртни случаи предизвикани од животни – а не само од оние што можат да нè изедат – тогаш комарците се најопасни.

Пренесувајќи болести како маларија, денга и жолта треска, тие се одговорни за околу 760.000 смртни случаи годишно. Отровните змии, пак, одземаат уште 100.000 животи.

Кога станува збор за предатори што можат да ги гледаат луѓето како плен, крокодилите остануваат меѓу главните кандидати за титулата „најсмртоносни“ во човечката историја. Иако не е можно научно да се потврди дека крокодилите изеле најмногу луѓе во историјата, фосилите покажуваат дека нашите предци морале да се чуваат од овие животни многу пред да настанат првите историски записи.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Министерството за дигитална трансформација ја информира јавноста дека веб-страниците на Владата и министерствата беа навремено заштитени со преземање превентивни и технички мерки, по објавувањето на информациите за критичните безбедносни ранливости во програмскиот јазик PHP, кои предизвикаа привремено исклучување на бројни владини веб-страници низ Европа и светот.

Во рамките на превентивните активности, привремено беше блокиран надворешниот веб-сообраќај кон засегнатите системи, со цел да се спречи евентуално искористување на ранливостите. Потоа беа спроведени проверки на софтверските верзии, применети соодветни безбедносни закрпи и ажурирања и проверени функционалноста и безбедноста на веб-сервисите.

Преземените мерки се насочени кон намалување на ризикот од неовластен пристап, извршување злонамерен код и потенцијално компромитирање на веб-серверите.

Според досегашните проверки, не се утврдени индикации за успешно искористување на наведените ранливости или за компромитирање на веб-страниците на Владата и министерствата.

Министерството за дигитална трансформација, преку Секторот за сајбер-безбедност и владиниот тим за одговор на компјутерски безбедносни инциденти (МКД-ГОВ-ЦСИРТ), продолжува со засилено и континуирано следење на сајбер-заканите, анализа на безбедносните настани и лог-записите, како и проверка на потенцијалните индикатори за компромитирање.

Заштитата на владината дигитална инфраструктура останува приоритет на Министерството. Преку навремено откривање и отстранување на ранливостите и примена на соодветни безбедносни ажурирања, Министерството продолжува да ја зајакнува безбедноста на системите и да обезбедува сигурно и стабилно функционирање на електронските услуги за граѓаните и компаниите.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Дигиталната реконструкција на фосилни остатоци од Мароко, стари приближно 315.000 години, открива дека раните припадници на нашиот вид поседувале многу црти на лицето слични на оние кај современите луѓе, иако имале поизразена вилица и помасивни карактеристики на лицето.

Фосилни остатоци откриени на археолошкиот локалитет Џебел Ирхуд во Мароко им овозможија на научниците увид во изгледот на раните припадници на видот *Homo sapiens*.

Врз основа на овие остатоци, бразилскиот 3D дизајнер Сисеро Мораес и неговиот тим изработија дигитална реконструкција на лицето на еден од најстарите познати претставници на нашиот вид.

Остатоците биле откриени во раните 1960-ти години, за време на ископувања на минерални суровини. Првично се верувало дека тие им припаѓаат на неандерталците; сепак, подоцнежните истражувања и новите методи на датирање покажаа дека тие се многу постари и дека им припаѓаат на раните припадници на видот *Homo sapiens*.

Две студии објавени во 2017 година потврдија дека фосилите се стари приближно 315.000 години, што значително го помести наназад временскиот период на познатото потекло на нашиот вид.

Бидејќи не е пронајден целосен череп од поединец, истражувачите комбинираа делови од повеќе фосилни остатоци откриени на истото наоѓалиште.

Најголемиот дел од черепот и горниот дел од лицето потекнуваат од примерок познат како „Ирхуд 1“ (Irhoud 1), додека долната вилица и забите се реконструирани врз основа на други пронајдени остатоци.

За изработка на дигиталниот модел се искористени и податоци добиени преку компјутерска томографија (КТ) на череп од современ човек. Со помош на специјализиран софтвер, моделот беше прилагоден за да одговара на обликот на коските, по што беа додадени меките ткива и други детали од лицето.

Мораес изработи две верзии на реконструкцијата: една во нијанси на сива боја, која ги истакнува анатомските карактеристики, и друга во боја, која вклучува кожа, коса и брада.

Сепак, оваа реконструкција не претставува прецизен портрет на конкретен поединец, туку дигитална апроксимација заснована на достапните фосилни и анатомски податоци.

„Поединец од Џебел Ирхуд би можел да помине незабележано во толпа, но поблискиот поглед би открил нешто што го издвојува – пред сè, неговите робусни црти и истакната вилица“, објасни Мораес за „ScienceAlert“. Наодите од локалитетот Џебел Ирхуд се значајни за разбирање на човечката еволуција.

Тие укажуваат на тоа дека одредени карактеристики на лицето на современиот човек постоеле многу порано отколку што претходно се претпоставувало, додека други анатомски одлики еволуирале постепено.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.