По тој ден, живееме во еколошки долг - го осиромашуваме природниот капитал побрзо отколку што природата може да го надополни, предупреди денеска Светскиот фонд на природата (WWF).

„Иако Денот на еколошкиот долг оваа година паѓа шест дена подоцна од минатата година, тоа не е последица на намалувањето на притисокот врз природата, туку првенствено на ажурирањето на податоците и методологијата за пресметка“, истакна директорката за комуникации на WWF-Адрија, Петра Боиќ Петрач.

Вистинските трендови, нагласи таа, покажуваат дека јазот помеѓу човековата потрошувачка и биокапацитетот на планетата продолжува да се зголемува. „Затоа 2026 година, и покрај подоцнежниот датум, претставува највисоко ниво на надминување на еколошките ограничувања досега“, нагласи Боиќ Петрач.

„Утре влегуваме во еколошки долг. Ова значи дека на 30 јули, човештвото ќе го потроши целиот годишен буџет на природни ресурси и услуги што екосистемите на Земјата можат да ги обноват за една година. По тој ден, живееме од еколошки долг - го трошиме природниот капитал побрзо отколку што природата може да го обнови“, истакнува WWF-Adria.

Ги трошиме природните ресурси 73 проценти побрзо отколку што се обновуваат

Според пресметките на Глобалната мрежа за отпечаток, која ја разви методологијата за еколошки отпечаток, човештвото моментално ги користи природните ресурси 73 проценти побрзо отколку што екосистемите на Земјата можат да ги обноват. WWF предупредува дека на долг рок ова ја загрозува стабилноста на екосистемите, производството на храна и квалитетот на животот низ целиот свет.

WWF наведува дека последиците од прекумерната потрошувачка на природни ресурси се видливи во губењето на шумите, деградацијата на почвата, исчезнувањето на биодиверзитетот и зголемувањето на концентрацијата на стакленички гасови во атмосферата, што дополнително ја интензивира климатската криза и ја загрозува безбедноста на храната и ресурсите.

Тие истакнуваат дека постојат решенија - од намалување на емисиите на стакленички гасови и одржливо производство на храна до поефикасно користење на енергијата и природните ресурси - но поместувањето на Денот на еколошкиот долг на подоцнежен датум бара итни и систематски промени во начинот на производство, потрошувачка и управување со природните ресурси.

Според податоците на WWF, земјите од регионот го започнуваат својот еколошки долг многу пред глобалниот датум: Црна Гора влезе во долгот на 20 април, Хрватска на 25 април, Босна и Херцеговина еден ден подоцна, а Србија на 16 мај.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Градоначалникот на Општина Центар, Горан Герасимовски, гостуваше во емисијата „Вести плус“ на Канал 5, каде зборуваше за активностите на општината по силното невреме што ја зафати општината, како и за јавниот повик за финансиска помош на граѓаните и правните лица кои претрпеа материјални штети.

„Веднаш по невремето излеговме на терен и веднаш го свикавме Кризниот штаб. Од првиот момент сите служби беа целосно мобилизирани и се работеше деноноќно. Благодарен сум на сите вработени и служби кои со огромна посветеност работеа на расчистување на последиците и обезбедување на безбедноста на граѓаните“, истакна Герасимовски.

Тој посочи дека приоритет биле итните интервенции за отстранување на опасностите на терен.

„Отстранувавме опасни лимови, расчистувавме паднати дрвја, интервениравме со механизација на повеќе локации и постојано ги следевме приоритетите на терен. Најважно ни беше да ја обезбедиме безбедноста на граѓаните и што побрзо да ја нормализираме состојбата“, рече Герасимовски.

Во гостувањето градоначалникот информираше дека денеска е објавен и Јавниот повик за доделување еднократна парична помош за штетите предизвикани од невремето.

„Јавниот повик ќе трае два месеци. Право да аплицираат имаат физички и правни лица кои имаат недвижен имот на територијата на Општина Центар, а кои претрпеле штети на кровни конструкции и фасади. Формиравме комисија составена од претставници на Советот и општинската администрација, со цел постапката да биде целосно транспарентна и објективна“, нагласи Герасимовски.

Тој ги повика сите граѓани кои ги исполнуваат условите да аплицираат во предвидениот рок, посочувајќи дека сите информации, потребната документација и начинот на аплицирање се јавно достапни на веб-страницата на Општина Центар.

„Нашата обврска не завршува со расчистувањето на последиците. Продолжуваме да им помагаме на граѓаните и преку институционална и финансиска поддршка, затоа што во вакви ситуации најважни се брзата реакција, солидарноста и грижата за секој граѓанин“, порача Герасимовски.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Хоризонтот на настани е граница зад која дури ни светлината не може да избега, што го оневозможува директно набљудување на она што се случува внатре. Во учебниците, сингуларноста, центарот на црната дупка, е едноставно прикажана како точка со нулта димензија и бесконечна густина.

Сепак, нов научен труд, кој наскоро ќе биде објавен во списанието Physical Review D, сугерира дека таквото гледиште е погрешно, пишува ScienceAlert.

Теоретските физичари Ендру Џ. С. Хамилтон од Универзитетот во Колорадо, Болдер, и Тајлер Мекмејкен од Универзитетот во Мери ја презентираат тезата дека сингуларноста е всушност рамна, тридимензионална површина.

„На шега им кажувам на студентите дека црните дупки секогаш ја побиваат мојата интуиција“, изјави Хамилтон за ScienceAlert.

„Да, тоа беше изненадување. Во исто време, објасни зошто сингуларноста на Шварцшилд изгледа рамно.“

Од точка до прстен

Внатре во црна дупка, просторот се урива кон сингуларност со брзина поголема од светлината. До 1930-тите, физичарите ја замислувале оваа сингуларност како точка.

Сликата почнала да се менува во 1960-тите, кога студиите за ротирачката црна дупка на Кер откриле дека центрифугалната одбивање го забавува колапсот.

Резултатот е сингуларност во облик на прстен, а не точка. Сепак, за црната дупка на Шварцшилд, која не ротира, теоријата на точкеста сингуларност сè уште преовладувала. Тој модел останал присутен бидејќи е лесен за визуелизација, учење и разбирање.

Мислен експеримент

Сепак, Хамилтон почнал да се сомнева пред неколку децении дека точкестиот модел не ја опишува правилно физиката на црната дупка на Шварцшилд. Неговите сомнежи биле поттикнати од студентски прашања на воведен курс по астрономија во 1998 година. Потоа создал визуелизации на паѓање во црна дупка според општата теорија на релативност, а резултатот бил - површина.

„Го пријавив она што го видов, но не се обидов да го објаснам бидејќи не разбирав“, рече тој. „Очигледно бевме воздржани. Патот до разбирање траел со децении.“

Хамилтон сфатил дека одговорот лежи во мисловен експеримент што ги следи двајцата набљудувачи додека паѓаат во истата црна дупка од спротивни насоки. Прашањето било едноставно: каде би завршиле? Ако сингуларноста е точка, двајцата набљудувачи би морале да стигнат на истото место. Но, научниците Хамилтон и Мекмејкен покажуваат дека ова никогаш не може да се случи според општата релативност. Како што набљудувачите паѓаат, закривеноста на време-просторот на црната дупка спречува светлината или кој било друг сигнал да патува меѓу нив. Тие стануваат трајно причински одвоени, што значи дека едниот не може да влијае на другиот или да знае ништо за неговите последни моменти.

Хамилтон и Мекмејкен истакнуваат дека набљудувачите не можат да се сретнат во истиот простор-временски настан ако повеќе не можат да разменуваат информации пред да ја достигнат сингуларноста. Оваа контрадикција исчезнува ако сингуларноста е тридимензионална просторна површина на која секој набљудувач пристигнува на различна локација.

Или, како што Хамилтон го кажа тоа во 2010 година: „Сингуларноста не е точка. Напротив, таа е тридимензионална просторна граница на која општата релативност извршува самоубиство.“

Импликации за квантната гравитација

Овој труд не е само за црните дупки на Шварцшилд. Прстенските сингуларности на Керовите црни дупки долго време се сметаа за фундаментално различни, но можеби двата типа не се толку различни. Авторите наведуваат дека реалистичната Керова црна дупка би се срушила во просторна површина на сингуларност на својот внатрешен хоризонт. Ова би ја направило нејзината сингуларност послична на онаа на Шварцшилдовата црна дупка отколку што ја прикажуваат класичните учебници.

Ова значи дека ова истражување би можело фундаментално да го промени начинот на кој физичарите размислуваат за сингуларностите. Ако Шварцшилдовата сингуларност е површина, а не точка, математичката рамка во која општата релативност престанува да важи се менува. Ова исто така ја менува почетната точка за секоја идна теорија за квантната гравитација.

„Квантната гравитација е ГЛАВНО прашање во теоретската физика, а сингуларните површини на црните дупки се местото каде што се случува квантната гравитација во нашиот универзум“, објасни Хамилтон.

„Голем дел од литературата за квантната гравитација е апстрактна и исклучена од реалноста. Би сакале да видиме како научната заедница се развива во пореални насоки.“

Квантната гравитација е долго барана теорија која треба да ја обедини Ајнштајновата општа релативност, која ја опишува гравитацијата на космичко ниво, со квантната механика, која го регулира атомскиот и субатомскиот свет. Двете теории функционираат одлично одделно, но стануваат математички некомпатибилни под екстремни услови во црна дупка.

„Високоградната цел на модерната теоретска физика е одржлива теорија за квантната гравитација. Сè уште не сме таму“, рече Хамилтон. „Се надеваме дека ќе постигнеме напредок со истражување каде квантната гравитација мора да се манифестира.“

Истражувањето е прифатено за објавување во списанието Physical Review D.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.