Норвешките власти се соочуваат со сериозен проблем на морското дно – од потонатата нацистичка подморница „У-864“ (U-864), која завршила на дното пред повеќе од 80 години, истекуваат дури 67 тони токсична жива, а експертите предупредуваат дека обидот за нејзино извлекување би можел да предизвика уште поголема еколошка катастрофа.

Станува збор за германска подморница од типот IXD2, со ознака „У-864“, која била погодена со торпедо од британската подморница „ХМС Венчурер“ (HMS Venturer) во близина на островот Федје на 9 февруари 1945 година. Оттогаш, остатоците од подморницата лежат на длабочина од 149 метри, каде што нејзините 'рѓосани челични резервоари полека испуштаат отровна течна жива.

Поради сè почестите повици за извлекување на подморницата со цел да се заштитат морскиот свет и локалната рибарска индустрија, Норвешката управа за крајбрежје во јуни испрати роботско возило до местото на потонувањето за да ја процени состојбата на терен.

Резултатите се загрижувачки, од 22-та резервоари извадени за анализа, дури 80 проценти активно испуштале жива во морското дно, пренесува Večernji.hr.

Врз основа на тие наоди, во извештајот објавен претходно овој месец се заклучува дека остатоците од подморницата и околниот простор треба да се покријат со заштитна обвивка за да се спречи понатамошно истекување.

Официјалните лица тврдат дека самото подигнување на подморницата би било премногу ризично, бидејќи поместувањето на дотраениот и 'рѓосан труп би можело да предизвика пукање на резервоарите и дополнително, уште поконцентрирано ширење на жива.

Норвешката влада досега потрошила повеќе од 400 милиони норвешки круни за разни студии за судбината на U-864 и, според „Мирор“, моментално ги разгледува наодите од најновиот извештај.

Локалните активисти со години инсистираат на целосно отстранување на остатоците, плашејќи се дека нивното покривање би можело ненамерно да предизвика детонација на германските торпеда за кои се тврди дека сè уште се на бродот или да ги смачка преостанатите резервоари со жива.

Весникот потсетува дека мисијата на подморницата U-864 била откриена благодарение на британските разузнавачки служби.

Подморницата наводно превезувала материјали што Јапонија требало да ги искористи за изградба на напредни млазни ловци и ракети за одбрана на окупираните територии во Азија. Подморницата HMS Venturer испалила четири торпеда кон U-864, од кои последното ја погодило целта и ги усмртило сите 73 члена на екипажот.

Според „Мирор“, ова е единствениот забележан случај во текот на целата Втора светска војна кога една подморница потопила друга подморница, додека сите други такви погодоци се случиле додека целта се наоѓала на површината на морето.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини ја заокружува клучната институционална фаза од процесот на заштита и афирмација на „Македонски рубин“ – од иницијативата покрената во 2025 година, преку изработка на Елаборат и правна заштита на географскиот назив, до формирање Комисија која ќе обезбедува стручна контрола, квалитет и следливост.

На денешната прес-конференција во Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини, министерката Сања Божиновска истакна дека заштитата на „Македонски рубин“ не е само формален административен процес, туку воспоставување систем со кој едно природно богатство на Македонија треба да добие јасни правила, институционална гаранција и дополнителна економска вредност.

„Природата ни го дала ова богатство. Стручните лица го утврдуваат неговото потекло и неговите својства. Институциите ја обезбедуваат правната заштита и контролата, а занаетчиите и обработувачите му даваат форма и дополнителна вредност. Нашата задача е да создадеме систем во кој секој што ќе го види името „Македонски рубин“ ќе знае дека зад него стојат автентично потекло, проверен квалитет, јасен стандард и институционална гаранција“, порача Божиновска.

Процесот започна во 2025 година, кога Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини, во координација со Геолошкиот завод, покрена иницијатива за институционална и правна заштита на „Македонски рубин“ како географска ознака.

Геолошкиот завод изработи Елаборат за заштита на производот „Македонски рубин“ како географска ознака – полу(скапоцен) камен од природен корунд, специфичен вариетет поврзан со прилепските доломитски и калцитско-доломитски мермери.

Елаборатот е заведен под број 01-102/2 од 15 мај 2026 година, а истиот ден Геолошкиот завод поднесе пријава до Државниот завод за индустриска сопственост за заштита на географскиот назив „Македонски рубин“.

На 17 јуни 2026 година, Државниот завод за индустриска сопственост донесе решение со кое географскиот назив „Македонски рубин“ беше заштитен.

Со ова, името „Македонски рубин“ добива правна заштита, но и се отвора следната фаза – практична примена на заштитата и воспоставување систем кој ќе гарантира дека називот се користи само за производи што ги исполнуваат утврдените услови.

Како законски следен чекор, по признавањето на географскиот назив беше формирана Комисија за контрола на квалитетот и посебните својства на производот „Македонски рубин“.

На работниот состанок одржан на 3 септември во Министерството беше потврден составот и избран претседателот на Комисијата, а на 14 септември Геолошкиот завод донесе официјално решение за нејзино формирање.

Комисијата ја сочинуваат:

Анета Ристовска – претседател

Кика Шпритова – член

Мице Тркалески – член

Филип Јованоски – член

Деан Шкартов – член

Изготвен е и Правилникот за начинот на работа на Комисијата.

На прес-конференцијата присуствуваа директорот на Геолошкиот завод Ивица Андов,

Јелена Пеева, заменик-директор на Државниот завод за индустриска, како и претставници на двете институции и членовите на Комисијата.

Пеева посочи дека со заштитата на географскиот назив се создава правна основа, но дека вистинската вредност на системот се обезбедува преку неговата доследна примена.

„Со решението од 17 јуни, „Македонски рубин“ доби правна заштита како географски назив. Следниот чекор е да обезбедиме таа заштита да функционира и во практиката – преку јасни критериуми, стручна контрола, следливост и почитување на условите за користење на заштитениот назив“, истакна Пеева.

Јасни правила – кој и кога може да го користи името „Македонски рубин“?

Министерката Божиновска нагласи дека заштитата има конкретна цел – да се спречи злоупотреба на името и да се обезбеди сигурност и за производителите и за купувачите.

„Името „Македонски рубин“ може да се користи само кога е потврдено потеклото, обезбедена е следливост, спроведена е стручна контрола и се исполнети условите утврдени со Елаборатот и законската рамка“, рече Божиновска.

Системот ќе опфаќа евиденција на материјалот, утврдување на неговото потекло, стручна контрола на квалитетот, следливост од местото на потекло, преку обработката, до означувањето и продажбата, како и јасно дефинирани услови за користење на заштитениот назив.

Предвидено е и воспоставување јавен регистар на физички и правни лица кои ги исполнуваат законските услови за активности поврзани со вадење, обработка, промет и продажба на македонскиот рубин.

Посебно значаен чекор е воспоставувањето систем на сертификација.

Сите релевантни информации за потеклото, исполнувањето на условите и стручната контрола ќе бидат содржани во сертификатот, а дополнително ќе биде изработен и QR-код преку кој купувачот со едно скенирање ќе може да ги добие информациите содржани во сертификатот.

Очекувањето е првиот QR-код да биде изработен до крајот на октомври.

„Кога граѓанинот, туристот или странскиот купувач ќе го види називот „Македонски рубин“, треба да биде сигурен дека зад тоа име стојат автентично потекло, проверен квалитет и институционална гаранција. Токму затоа воспоставуваме систем на сертификација, евиденција и следливост“, порача Божиновска.

Паралелно со националната заштита, институциите работат и на создавање услови за меѓународна афирмација на „Македонски рубин“.

Државниот завод за индустриска сопственост ја подготви и достави до Владата Информацијата со Предлог-одлука за пристапување на Македонија кон Женевскиот акт на Лисабонскиот договор за ознаки на потекло и географски ознаки.

По донесувањето на одлуката и спроведувањето на потребните постапки за формално пристапување, ќе се создадат услови да се разгледа можноста за меѓународна заштита на географската ознака „Македонски рубин“ преку Лисабонскиот систем.

„Нашата амбиција е јасна – македонскиот рубин да биде препознатлив и ценет во Македонија, во регионот и на меѓународниот пазар. Меѓународната препознатливост започнува со кредибилен и функционален систем во нашата држава“, истакна министерката.

„Македонски рубин“ добива и свое место во Министерството. Во рамките на активностите за афирмација на македонскиот рубин, на прес-конференцијата беше посочено и значењето на мини-галеријата во просториите на Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини, посветена на овој природен ресурс но и на останатите минерални богатства на нашата земја.

Мини-галеријата е опремена во соработка со Дејан Шкартов - Деко и невладината организација „Откритие“, со која Министерството претходно потпиша Меморандум за соработка.

Министерката Божиновска истакна дека заштитата на рубинот не завршува со административното решение.

„Ние не сакаме само да го заштитиме името. Сакаме да ја заштитиме приказната, потеклото и вредноста што стои зад тоа име. Затоа паралелно работиме на системот на контрола и сертификација, но и на неговата афирмација. Мини-галеријата е мал простор, но носи голема порака – дека природното богатство треба да го запознаеме, да го чуваме и да му дадеме вредност“, рече Божиновска.

Паралелно, во тек е изработката на новиот Закон за рударство, во кој прашањата поврзани со практичната примена на заштитата на географската ознака „Македонски рубин“ ќе бидат соодветно усогласени.

Следуваат официјално информирање и едукација на занаетчиите, обработувачите, производителите, трговците и потенцијалните овластени корисници за условите за користење на заштитениот назив, начинот на евидентирање и контролата, како и обврските при означувањето, обработката, продажбата и промоцијата.

„Од геолошко богатство – кон заштитено име. Од заштитено име – кон сертифициран производ. Од сертифициран производ – кон препознатлив национален бренд. И од национален бренд – кон нова економска вредност за Македонија. Тоа е системот што го градиме“, порача Божиновска.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Шампионот од Грен слемот во Њујорк, Германецот, Александар Зверев ја држи втората позиција со 9.690 бода, додека Шпанецот Карлос Алкараз е трет со 5.560.

Американецот Бен Шелтон останува четврти во светот, а Канаѓанецот Феликс Оже-Алијасим се наоѓа на петтото место.

Меѓу топ десетте најдобри светски тенисер се и Русинот, Данил Медведев, Италијанецот Флавио Коболи, Американецот Френсис Тиафо, Австралиецот Алекс де Минор и уште еден Американец, Тејлор Фриц.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.