Култура

Градок – неоткриена цивилизациска тајна на Мариово

По патот за Мариово, од Прилеп, токму пред Расимбегов мост на Црна Река, треба да скршнете лево. Да се пешачи за да се стигне до Градок, еден од најбитните локалитети во Мариово.

И антички и за средновековието, а најмногу за зачетоците на христијанството.

Ве пречекува фасцинантен поглед. Ѕидини од базилики од византиската антика прераснале во манастирски комплекс. Зачуваноста на остатоците фасцинира. Ѕидините се извишуваат речиси 2000 години. Добро, прецизно, од 4 век од нашата ера.

Приказната за Градок во Мариово не е нова, но новите истражувања се фасцинантни. Се истражувало кон крајот на 20 век (од 1989 до 1996 година) и дури сега по 24 години. Се поместуваат границите на раната антика, а секако и зачетоците на христијанството. Се поврзуваат дури од 4 век од нашата ера.

Археологот Бранко Ристески, директор на Институтот за старословенска култура од Прилеп и предводник на истражувачкиот тим, е „желен" да ја раскаже приказната за раната антика од пред 2000 години на оваа почва и зачетоците на христијанството. Досега се знаеше дека локалитетот има зачетоци од доцната, а отсега од раната антика, од почетокот на новата ера. Антиката се претопува во раното средновековие, вели Ристески.

– Пред 24 години се констатирани остатоци од античка населба, клучна за културната историја на Мариово. Во периодот од 9 до 14 век е констатиран средновековен манастир со две цркви. Тие две етапи подетално се истражени, иако се констатирани остатоци од праисторијата и од раната антика. Но најголемиот дел остатоци се поврзуваат со овие две фази – античката населба и средновековниот период со манастир и две цркви. Годинава, првпат, имавме можност да истражуваме значаен комплекс на раноантички населби и е новина во досегашните истражувања, кои нудеа детали за доцната антика. Ова ги проширува сознанијата за античката населба. Втората линија се новите сознанија за средновековниот манастир. Откривме делови од садова, луксузно глазирана садова керамика, која се поврзува со солунските луксузни работилници во византискиот период, објаснува Ристески.

Откритијата за поврзаноста со југот, односно солунскиот центар укажуваат дека Градок бил на значајна, клучна точка на трансферзалата југ – север.

– Продукцијата, како најјужен пункт во Манастир, Мариово, се поврзува со средновековен Прилеп, па Скопје, Подунавјето. Станува збор за една масовна луксузна продукција во чиј синџир и овој пункт има значајно место, вели Ристески.

Најбитно е дека базиликите, оние византиски, од 4 век се зачетоци на раното христијанство. На нивна основа подоцна никнал манастирски комплекс на рангот на Трескавец.

– Раната антика на овие простори е засведочена од првиот век од нашата ера, со суштински ремоделирања од 4 до 6 век од нашата ера. Манастирот функционира од 10, па сè до раниот 15 век. Битно е да се каже дека во доцноантичкиот период, од 4 до 6 век се констатирани манифестациите на христијанството. Со сведоштва за базиликата, се асоцира на религиски пункт од 5, па и 6 век. Тоа се поврзува со сакралниот комплекс „Свето преображение" во Зрзе и со комплексот во селото Градешница каде има сознанија за ремоделирање на доцноантичка резиденцијална вила во христијански комплекс. Значи, за тие зачетоци на христијанството во Мариово и северна Пелагонија, еден од клучните пунктови е токму овде, кај селото Манастир, Мариово. Можби тоа е објаснувањето за значајниот религиски пункт од 9 до 14 век. Зошто манастирскиот живот прекинал во 14 и 15 век? Веројатно, тоа е време на продорот на Османлиската Империја, смета археологот Ристески.

Со овие податоци во голема мера се заокружија сознанијата за планиметријата на античката населба и просторната организација на средновековниот манастир, лоцирани непосредно над еден од јазолните комуникациски пунктови во овој дел од регионот на Мариово.

Годинашните истражувања на локалитетот Градок ќе значат и тридемензионално моделирање на акрополниот дел од населбата, простор на кој се концентрирани најголем дел од досега истражените градби, како и градби што останале сочувани на површината од населбата. Дополнително, ќе има топографско снимање на видливиот дел од фортификацијата. Со спојувањето на резултатите и од двете снимања ќе се продуцира досега најпрецизен тридимензионален модел за акрополниот дел од населбата. Целта е просторните односи во виртуелната средина да се конзистентни со реалноста. Со добиените податоци, кои ќе бидат геореференцирани според македонскиот координатен систем, ќе се постави сигурна основа за прецизно лоцирање и просторно мапирање на сите следни истражувања.

Мариовски Градок, според археолозите, е клучен пункт каде се прекршуваат главните комуникациски врски на југот и на северот на Балканот. Токму околу Градок со години се размислувањата да се подигне населба доколку се гради браната Чебрен во Мариово.

Денес најраселената одбласт во Европа крие тајни, или полека ги открива, за цивилизација пред речиси две илјади години. Значајна, клучна точка, која ги поврзувала северот и југот на балканските простори./МИА.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Магазин

Два знака дека партнерот е создаден за долгорочна врска, според еден психолог

Според психологот Марк Траверс, привлечноста не е доволна за стабилен и квалитетен однос. Тој издвојува два знака, кои според негово мислење, често покажуваат дека партнерот е спремен за сериозна и трајна врска.

Ги дели вашите цели и вредности

Траверс верува дека долгорочната компатибилност е многу повеќе од делењето заедничко хоби или интерес. „Долгорочноста на врската зависи од тоа дали партнерите се согласуваат околу големите прашања за животот“, вели тој за „Психологија денес“. Ова вклучува теми како што се децата, финансиите, кариерите, место на живеење и како сакаат да изградат заедничка иднина.

Тој додава дека заедничките цели го олеснуваат донесувањето одлуки и постигнувањето компромиси бидејќи двајцата партнери се движат во иста насока. „Здрава долгорочна врска е можна само помеѓу партнери чии животни патеки се компатибилни“, истакнува Траверс.

Прифаќање обиди за помирување по расправија

Според психологот, ниедна врска не е без конфликт, но поважно од самите расправии е како партнерите ги решаваат. Тој го цитира истражувањето на Џон Готман, кој истакнува дека „прифаќањето на обидите за помирување“ е еден од најсилните показатели за долгорочна стабилност на врската. Ваквите обиди можат да бидат едноставни реченици како: „Жал ми е“, „Можеме ли да почнеме одново?“ или „Ајде да разговараме кога двајцата ќе бидеме помирни“.

Траверс објаснува дека токму овие мали гестови се клучни за повторно градење на чувството на поврзаност по несогласувањето. „Во вистински здрава врска, смирувањето на работите е задолжителен дел од конфликтот“, напоменува тој и додава дека вреди да се обрне внимание на тоа дали вашиот партнер ги прифаќа таквите обиди или редовно ги отфрла.

Судбина

Огромна лебарка ѝ слета на врат среде пренос- реакцијата на новинарката е хит (ВИДЕО)

Репортерка на KTLA 5 од Лос Анџелес покажа исклучителен професионализам кога голема лебарка ѝ слета на вратот за време на пренос во живо.

Иако беше јасно дека „чувствува“ непосакуван гостин, таа успеа да го заврши својот извештај, објавува Дејли Меил.

Видеото стана вирално

Рејчел Менитоф беше во програма од областа Шерман Оукс за да известува за екстремно високи температури, кога непријатниот инсект влета во кадарот.

„Веројатно не беше сигурна што слета, но едноставно знаете дека има нешто“, рече нејзината колешка од KTLA 5, Џесика Холмс.

Репортерката очигледно ја почувствува лебарката на вратот или додека трчаше по нејзината облека, но не дозволи тоа да ја вознемири. Го заврши извештајот како ништо да не се случило.

„Таа е едноставно толку професионалец“, додаде Холмс.

Откако видеото стана вирално, бројни колеги и корисници на социјалните мрежи ја пофалија новинарката.

„Ќе врескав и ќе избегав“

„Морам да ѝ оддам признание, беше навистина смирена“, рече репортерката на KTLA 5, Ерик Спилман.

Еден корисник на Фејсбук напиша: „Како не трепна? Јас, од друга страна, би го фрлил микрофонот, би вреснал и би избегал.“

Во еден момент, лебарка слета на микрофонот, а потоа излета од кадарот.

KTLA 5 подоцна објави видео, направено по емитувањето, на кое се гледа како Менитоф го спушта микрофонот, ја поминува раката по кожата и ја тресе облеката.

Нејзините колеги се сомневаат дека неодамнешното време е причина за зголемувањето на бројот на инсекти во тој дел од Калифорнија. Како што објаснија, многу луѓе забележуваат повеќе мравки, муви и други бубачки во своите домови поради екстремната топлина.

Тагови: лебарка новинарка

Економија

Русија воведе целосна забрана за извоз на дизел

Русија минатата недела воведе целосна забрана за извоз на дизел во обид да го стабилизира својот домашен пазар на гориво.

Русија минатата недела воведе целосна забрана за извоз на дизел во обид да го стабилизира својот домашен пазар на гориво, кој со месеци се урива под притисок на украинските напади со беспилотни летала врз рафинериите за нафта и логистичката инфраструктура.

Се очекува мерката да овозможи зголемени испораки на домашниот пазар, со најава дека Русија ќе почне да увезува гориво од странство во јули.

Забраната, која важи до 31 јули, за прв пат ги вклучува самите производители на гориво, кои претходно беа ослободени од претходното, делумно ограничување кое ги засегаше само трговците. Испораките според постојните меѓудржавни договори, како оној со Монголија, се ослободени од забраната, објавува ХРТ.

Одлуката доаѓа откако украинските беспилотни летала ги погодија речиси сите преостанати големи рафинерии кои претходно не беа нападнати, вклучувајќи ја и рафинеријата Омск, најголемата во Русија, која беше погодена на 6 јули од далечина од повеќе од 2.500 километри.

Според украинскиот Генералштаб, ова е прв пат од почетокот на војната да бидат погодени сите единаесет најголеми руски производители на бензин.

Само во ноќта на 8 јули, украинските сили дополнително ја нападнаа рафинеријата Саратов, комплексите ТАНЕКО и ТАИФ-НК во Нижнекамск, Татарстан, и пумпната станица Транснефт во близина на Уфа - што укажува на координирана кампања против рафинирање, петрохемикалии и логистика на цевководи во исто време.

Обемот на штетата

Проценките за обемот на штетата варираат: Ројтерс и аналитичарите како оние од Дејли Бриф известуваат дека приближно една четвртина до 30 проценти од вкупниот капацитет за рафинирање на Русија е трајно или привремено надвор од употреба, додека украинските власти тврдат дека до 45 проценти од капацитетот е засегнат.

Следните остануваат меѓу најтешко погодените:

• Рафинеријата Рјазан (не е во употреба од 15 мај),

• Рафинеријата Москва (затворена на 17 мај, аналитичарите не очекуваат да биде во функција пред 2027 година),

• Комплексот КИНЕФ (не е во употреба од 5 мај).

Кога станува збор за извозот, податоците покажуваат континуиран нагли пад. Рускиот извоз на дизел и гасно масло по море во јуни се намали за 39 проценти во однос на мај и за 46 проценти во однос на јуни минатата година.

Според „Кплер“, аналитичка компанија специјализирана за следење во реално време на глобалните текови на суровини, извозот на дизел во првите осум дена од јули изнесуваше само 187.000 барели дневно, во споредба со 535.000 барели дневно во јули 2025 година.

Редици на пумпите

Русија минатата година обезбеди околу 11 проценти од светските залихи на дизел и е втор најголем извозник на гориво во светот, веднаш зад САД.

Главните купувачи - Турција и Бразил, кои заедно апсорбираат барем половина од преостанатите пратки, а во помала мера и Мароко, Египет и Сенегал - сега се соочуваат со најдиректните последици од недостигот.

Што се однесува до производството и побарувачката, прецизните национални податоци за дизелот не се јавно достапни бидејќи руската статистика стана многу помалку достапна од почетокот на војната, но достапните делови покажуваат дека украинските напади значително ја оштетиле инфраструктурата.

Омск произведуваше околу 8 милиони тони дизел годишно во 2024 година (заедно со 5 милиони тони бензин), а сега е целосно надвор од употреба откако нападите ги оштетија единиците CDU-10 и CDU-11, кои заедно сочинуваат три четвртини од неговиот капацитет.

За бензинот, каде што податоците се малку подетални, извори од индустријата за Ројтерс изјавија дека производството во јуни било околу 85.000-90.000 тони дневно, додека летната побарувачка е најмалку 110.000 тони дневно, што е дефицит од околу 20-25 проценти, при што производството е за 25 проценти пониско отколку во јуни 2025 година.

Иако Владимир Путин тврди дека државните резерви на бензин се 1,7 милиони тони, само 4 проценти пониско од минатата година, тоа тврдење е тешко да се помири со глетката на километарски редици на бензинските пумпи.

Според проценката на весникот „Новаја Газета Европа“ од 2 јули, недостигот влијаел на 78 од 83-те региони на Русија, ограничувања на продажбата се воведени во 38, а покрај Крим и Севастопол, вонредна состојба е прогласена и во Пенза, Иркутск и Забајкалскиот крај.

Украинскиот претседател Володимир Зеленски ги опишува нападите врз рафинериите како доказ дека Русија ја изгубила својата долгогодишна предност - длабок заден дел надвор од дофатот на непријателот.

Трка меѓу беспилотни летала и мајстори

На маргините на неодамнешниот самит на НАТО во Турција, американскиот претседател Доналд Трамп ги опиша нападите врз рафинериите како „ескалација што би можела да помогне во завршувањето на војната“, додавајќи дека Путин „сака да види решение“ и дека во последните недели е постигнат „голем напредок“.

Државниот секретар Марко Рубио рече дека капацитетот на Украина за длабински удар ѝ отежнува на Русија да го брани сопствениот воздушен простор, отворајќи простор за преговори.

Кремљ ги отфрли тврдењата како „заблуда“, а портпаролот Дмитриј Песков рече дека Москва ќе одговори на зголемените напади со заземање дополнителна украинска територија.

Путин продолжува да ја нарекува кризата „привремена“ и инсистира дека не е критична, обвинувајќи го Киев дека се обидува да ја „наруши празничната сезона“ и да создаде „нервна атмосфера“ во руското општество.

Аналитичарот Сергеј Вакуленко од Центарот за Евроазија „Карнеги Русија“ ја опишува ситуацијата како „трка помеѓу украинските дронови и руските тимови за поправка“, додека руските аналитичари предупредуваат дека јули и август би можеле да бидат клучни за исходот од целата кампања.

Засега, најверојатното сценарио е продолжување на трендот - Русија ја ублажува кризата со увоз на гориво од Индија, Белорусија и Казахстан, со планиран увоз до 400.000 тони месечно и намалување на стандардите за квалитет на горивото од Евро-5 на Евро-3.

Искуството од 2023 година, кога беше продолжена слична забрана за извоз на дизел, сугерира дека сегашната мерка лесно би можела да остане на сила по 31 јули ако темпото на поправки на рафинериите не се забрза.

Тагови: Дизел русија