Тој го дели своето време помеѓу работа, одмор и спиење. Впечатлив е кога работи, шегаџија и весел кога одмора. До пладне испрати разни прописи до соседните села, попладне ги слушаше локалните водачи и закажа голем селски состанок за вечерта. По добриот ручек - зеленичани се виртуози во уметноста на готвењето - поминавме неколку убави, незаборавни минути“, раскажува Христо Силјанов, четник во четата на Марко Лерински, за средбата со Гоце Делчев во Зелениче, во првите денови по Новата година во 1902 во своите „Писма и записи на еден четник“.

Според него, Гоце постојано го мачеле болки во стомакот, но и покрај тоа „Гоце беше весел и зборлив“, раскажува Силјанов.

„Веселото и сериозното, невината шега и острите сарказми се менуваат во него природно и непречено, додека белината пред зори се спојува со светлината на ведриот летен ден. Со еден инцидент, со една опишана сцена, комична или трогателна, тој повикува најразлични луѓе и искуства - познати на Марко, а нови за мене - од неговата штотуку завршена обиколка на Костурско. Предавства, убиства на опасни шпиони и блудници; игри со изгубените грнчари; трикови на скржави луѓе, кои стојат пред него за да ја одредат колку пари да дадат како „доброволна“ помош - илјадници приказни во кои ужасното и комичното се испреплетуваат и мешаат во една магична слика. Без да можам сè уште да го објаснам, веќе почнувам директно врз себе да ја чувствувам шармантната моќ со која овој човек ги освојува срцата на луѓето“, вели Силјанов и продолжува:

„Вечерта, Марко нареди да ми донесат оружје — долга грчка пушка Гра и ремен со патрони. Славко ми го одржа првиот час по расклопување, чистење и стрелање. Курири од Ајтос донесоа вест дека еден војник одеднаш тргнал од нивното село за Зелениче. „Овие нема да нè остават мирно да си ја гледаме работата“, рече Гоце со смеа и се консултираше со Марко. Се сомневаме за предавство. Веднаш заминуваме и ќе се префрлиме во Кајлјарско на неколку дена.“

Од Калјарско, на 11 јануари 1902 година доаѓаат во Ексу Шу (Горно Врбени). Гоце таму пак се грчи од болки во стомакот. „Се лечи со студено кафе, вќе испи неколку шолји“, раскажува Силјанов. За престојот во Екси Шу, тој пишува:

„Неколку дена сме стационирани како кралеви во најголемото, најубавото и најбогатото село во Леринско. Четниците многу го сакаат Екши Су. Двајца другари, Кице и Дине Кљусови, се од Екши Су. Тука набавив нова, скроена четничка облека - сива јакна и жолти шајачки панталони, сива каракачанска гуна, платнен ранец и лбански опинци со шарени пуфки на носовите... Гоце работи тука деноноќно и неуморно, секогаш со ист ентузијазам и страст, вложувајќи ја својата душа во сè и зачувувајќи ја својата веселост. Тој повторно се занимава со агитација и отворање четнички канали. Тој испитува судски случаи и решава локални спорови што многу пати претходно биле покренати и отфрлени како нерешливи. Каде и да оди, се чувствува подеднакво свој и господар, подеднакво љубезен и сакан. Сите региони и сите села се негови, бидејќи неговиот дух ја опфаќа целата земја. Гоце се однесува сериозно дури и во најкомичните кавги, а кога сме оставени сами, тој ги репродуцира како уметник само љубопитните и смешните“, вели Силјанов.

Јанка Каневчева, вереницата на Гоце, која по негов аманет - доколку загине, се омажила со Михаил Герџиков, со ќерката Магда

Тој раскажува и за Гоцевиот престој во Кономлади, каде се сретнал со жителите на Костур.

„Тука, во Кономлади, се формираше жариште на разврат, во кое брзо запаѓаа мажи и жени од сите возрасти. Имаше жени кои беа опасни поради нивните љубовни врски со Турците. Гоце тргна да ги освести бунтовниците и да стави крај на развратот. Доаѓа страшен суд за развратниците, блудниците и шпионите. Пред судијата што се појавува, почнуваат да се откриваат секакви престапи и злодела: покајничките грешници одат кај него на исповед, горчливо ранети мајки и жени трчаат да најдат утеха и одмазда за криминалните врски на своите синови и сопрузи. Извесна Лена, млада и неодоливо убава скитничка, заведуваше млади мажи и шеесетгодишни старци, тајно ги забавуваше турските бегови и добиваше скапи подароци од нив. Една Риса, убава невеста на херој кој избегал во странство, добродушна, но болна и незаситна, негувала извонредна слабост кон четниците и веќе имала авантури со повеќе од еден од нив. Една Митра, скитничка на младите, одржувала односи со своите стари турски пријатели од Костур и им пренесувала тајни на комитетот“ раскажува Силјанов.

За да ги казни предавниците и да ги исплаши блудниците, Делчев предложил да се извршат неколку егзекуции. Повеќе жени во Кономлади, веќе биле претепани до степен да посинат, но тоа се покажало како недоволно.

Еден ден, кај Гоце дошла една старица. Шепотејќи, мирно гледала во четниците. Прашала дали има некој друг тука.

„Никој, бабо, ние сме сами. Што е работата?, прашува Делчев и нè предупредува дека има уште една мистерија што треба да се открие. Бабата повторно погледа наоколу, седна пред нозете на Гоце, очајно ги крена рацете и викна:

- Аман од...!

- Има ли многу од нив во селото?

- Полно е... целото село е полно.

- Познаваш ли некој од мажите?...

- Сите. И мојот никаквец - и тој има некои...

- Ајде, оди си, тетка, ќе го направиме што треба – и рече Гоце“.

Пред него донеле и некој старец:

-Не се срамиш ли, дедо? Гледај, не можеш да си го избришеш носот, а си тргнал по туѓи жени. Дали на ова ги учиш своите деца? За ова, заслужуваш тешка казна, но сега ќе се извлечеш само со казна од десет лири. Ако не се поправиш, знаеш како се справуваме“, му рекол Гоце.

Старецот послушно ја слушнал казната, му се заблагодарил за укажаната милост, ветил дека ќе ја плати казната и ќе се поправи.

Силјанов го запишал и неговиот говор пред четниците во Жерве, воденско, на 23 јануари 1902 година.

„Време е да се разделиме, другари! Нашите патишта се различни. Вие одите на запад, јас одам на исток. Но, каде и да сме, ние живееме духовно поврзани едни со други, врзани со заедничка должност кон нашиот поробен народ, на кого доброволно се заколнавме дека ќе му служиме. Се враќам со најдобрите впечатоци од вашиот регион. Семето што го посеавте дава ветувачки резултати. Но, нашата работа нема граници. Ќе ја следиме нашата цел со иста енергија сè додека не го подготвиме народот за таа голема акција што ќе го потресе ова крваво кралство до темели и ќе донесе слобода. Затоа можете да бидете горди што на чело го имате најдобриот војвода во Македонија. Нека ви служи како пример во секој поглед. Учете од него, следете го во сè и ќе бидете вистински револуционери. Никогаш не заборавајте дека ние не си припаѓаме себеси. Нашите животи веќе се жртвувани на олтарот на каузата, и кој и да ја изгуби оваа свест престанува да биде револуционер. Затоа, да не се плашиме од смртта. Каде и да нè посети, да ја дочекаме со презир - и да ја победиме!, заврши Гоце, пишува Силјанов во своите „Писма“.

Денеска е 4 февруари. Ден кога во 1872 година е роден Гоце Делчев. 23 јануари по стар стил. Овие редови му го посветуваме нему.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.