Култура

Еден век од раѓањето на најпознатиот македонски муралист

Ликовни дела на Борко Лазески од колекцијата на неговото семејство во вторник ќе бидат изложени во ателјето на уметникот во Скопје.

Поводот е сто години од раѓањето на Лазески (Прилеп, 22 октомври 1917), академски сликар, муралист, педагог, продолжувач на традицијата на фрескосликарството и заслужен за процутот на монументалната уметност во Македонија. Организатор е неговата ќерка, Росица Лазеска, која со изложбата-омаж сака навремено и соодветно да го одбележи едновековниот јубилеј затоа што тоа изостанува институционално.

- Сто години од раѓањето на Борко Лазески е во програмата на Националната галерија на Македонија, но таа не стаса тој проект да го оствари, бидејќи за период од три години кустосот еднаш-двапати контактираше со фамилијата. Сметам дека за сто години треба да се направи една убава и пристојна изложба, не провизорно и на трчање да се закачи и да се слика ваму-таму нешто на плотери. А таква изложба не може да се направи со едно доаѓање во ателје и, практично, со ниеден контаккт на кустосот со фамилијата. Затоа одлучив скромно, во куќата, да се одбележи неговиот стоти роденден. Се надевам дека ова ќе ги разбуди институциите и ќе најдат начин за догодина да се направи како што треба. Средства од Министерството за култура се одобрени, Министерството својата работа ја заврши многу фер и сум задоволна од контактот што го имав, но тие средства не можат да се искористат затоа што работата не е сработена, изјави Лазеска за МИА.

Во ателјето во куќата во Дебар Маало, каде што Борко Лазески создавал и живеел до смртта во 1993, посетителите на 24 октомври од 19 часот ќе може да видат мал избор од колекцијата негови дела, пред се од парискиот и од багдадскиот период. Од 1956 до 1958 Лазески како стипендист на француската Влада бил во Париз и како завршен студент ги учел монументалните техники во студиото на Андре Лот. Во Багдад, пак, бил професор на Ликовната академија од 1960 до 1967 година. Од тој период произлегол обемен опус на слики поврзани со животот во Ирак.

Лазески потекнува од семејство кое се занимавало со цртање орнаменти по куќи. Неговиот татко имал работилница во Прилеп, а Борко му помагал во работата. - Така што, тој отсекогаш бил во допир со ѕидот. Неговиот професор Мило Милуновиќ во Белград гледајќи му ги цртежите - мали, но со јаки и убави потези, во него открил талентиран муралист, раскажува Росица.

Монументалната (225 метри квадратни) „Фреска за НОБ“ во холот на некогашната Скопска железничка станица имала големо влијание врз уметниците од 1950-тите години, но била уништена во земјотресот во 1963, а лоша судбина имаа и пет кубистички фрески со мотиви од Народноослободителната војна на ѕидовите во главната сала на главната Пошта во Скопје кои изгореа во пожар во јануари 2013.

Ѕидно сликарство со потпис на Лазески има во Историскиот музеј во Крушево, во касарната во Велес, во участокот во Прилеп, во Кичево..., а негови витражи може да се видат во Македониумот во Крушево и во Комплексот банки во Скопје.

- Најважно за него беше што во 1991 година, пред крајот на животот и на 74 години возраст, успеа да ја обнови фреската од Железничка уништена во земјотресот. Таа е сега во Центарот за култура „Марко Цепенков“ во неговиот роден Прилеп и многу малку луѓе знаат дека тој неа ја обнови. Вистина, во малку помали димензии (175 квадрати) затоа што е сега во два дела. Цел живот бараше ѕид да ја обнови таа фреска, вели Лазеска.

Ја обновил и фреската „Илинден 1903“, која (заедно со мозаикот „Стража над татковината“) била во некогашниот Дом на ЈНА во Скопје и се урнала во земјотресот. Сега се наоѓа во хотелот „Монтана“ во Крушево. Му беше многу драго да се обнови, вели Росица, зашто беше негова прва фреска (1950). Додава дека засега нема интерес за обнова на муралот што изгоре во поштата.

- Може да се обнови ако се сака, јас картоните ги имам, но треба да постои интерес. Денес се мисли дека е тоа од НОБ, нешто завршено, меѓутоа тоа е дел од историјата, смета Лазеска.
Нејзиниот татко во животот вкупно изработил околу 800 квадратни метри фрескосликарство и е автор на околу 200 квадрати витраж. Лазески имал ретка можност да биде поканет да направи два мурала во Мексико Сити. Еден од нив („Желба за мир“ во техника акрилик со 3,6 м на 10,5 м) се наоѓа во Технолошкиот музеј во центарот на мексиканскиот главен град.

Најпознатиот македонски муралист е и еден од основачите на Средното уметничко училиште, неговата кариера ја обележува и педагошката работа од која произлегол учебникот „Ликовна култура“. /МИА

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Живот

Зошто некои мажи остануваат во врска иако не се емотивно присутни

Повлекувањето, молчењето и недостатокот на блискост често имаат длабоки причини, од стрес, нерешени проблеми до научени обрасци на однесување.

Во долгите врски и браковите не е невообичаено едниот од партнерите да делува физички присутен, но емотивно оддалечен. Според стручните лица за односи, ваквото однесување не мора нужно да значи и крај на љубовта или неверство, туку последица на различни животни околности, стрес или нерешени проблеми во односот.

Емотивната оддалеченост се развива постепено, поради што партнерите промената не ја забележуваат веднаш. Кога разговорите ќе станат површни, нежноста ќе исчезне, а заедничкото време повеќе не носи чувство на блискост, важно е да се открие причината, наместо да се носат избрзани заклучоци.

Според психологот Џона Готман од институтот Готман, мажите кои емотивно се отсутни, остануваат во врска поради овие пет причини.

Тешко ги изразуваат чувствата

Некои мажи од детството се научени да ги контролираат емоциите и да не покажуваат ранливост, сметајќи го тоа за слабост. Поради тоа делуваат ладно, резервирано и незаинтересирано, иако всушност имаат чувства кои не умеат и не сакаат да ги изразат.

Стресот ја одзема енергијата во односот

Проблемите на работа, финансискиот притисок или големите животни промени може да доведат до повлекување на личноста. Кога некој постојано е оптоварен во грижи, често му останува помалку енергија за нежност, разговор и емоционална поврзаност.

Насобраните проблеми ги оддалечуваат партнерите

Кога конфликтите постојано се одложуваат и не се решаваат преку отворен разговор, меѓу партнерите може да се создаде емоционален ѕид. Наместо разговор, некои избираат молк и повлекување, што со тек на време дополнително ги оддалечува партнерите.

Остануваат поради чувство на обврска

Понекогаш мажите остануваат во односот поради децата, заедничкиот живот, финансиската стабилност или чувството на одговорност кон семејството. Иако и понатаму може да чувствуваат приврзаност кон партнерката, односот може да се претвори во заедница која функционира од навика наместо од емотивна блискост.

Ја изгубиле навиката за искрен разговор

Без отворена комуникација партнерите со тек на време може да престанат да ги делат своите мисли, желби и стравови. Кога ќе исчезне размената на емоции и кога разговорите ќе се сведат на секојдневни обврски, чувството на поврзаност може значајно да ослаби.

Магазин

Зошто жените носат поголем ментален товар во семејството?

За партнерскиот или семејниот живот да функционира, потребен е голем ментален напор што честопати останува незабележан. Станува збор за паметење ориентирано на иднината, која вклучува сè, од планирање на лекарски преглед и купување до усогласување на работните обврски и организирање на дружбите. Ова когнитивно оптоварување, познато како проспективна меморија, е од суштинско значење за стабилноста на врската, но неговата нееднаква распределба може да создаде фрустрација и стрес, пишува Psychology Today.

Проспективната меморија подразбира способност намерата да се спроведе во дело. Процесот честопати бара повеќекратно потсетување пред да се изведе. Понекогаш, некој надворешен знак ќе нè поттикне да извршиме задача - на пример, средба со соседот ќе нè потсети дека треба да доставиме пакет кој погрешно бил доставен на нашата адреса.

Во контекст на врските и семејствата, оваа ментална работа се одвива во четири фази: планирање, потсетување себе и другите, извршување на задачата и на крај, проценка на извршената задача. Бидејќи овој напор е претежно невидлив за оние околу нас, може да се смета за невидлива работа.

Поделба на менталниот товар во семејството

Во студија од 2022 година, психолозите Ерин Харингтон и Селинда Рис-Меланкон ја анализирале распределбата на проспективната меморија во домаќинствата со деца. Во прашалниците, родителите го оцениле сопствениот напор и напорот на партнерот при планирање, потсетување, извршување и оценување на задачите поврзани со децата и самиот партнер.

Различни перцепции на татковците и мајките

Резултатите покажале значителен јаз. Татковците сметале дека поделбата на работата е рамноправна. Мајките, пак, изјавиле дека носат значително поголем когнитивен товар, особено во задачите поврзани со децата. Интересно е што проценките на мајките за придонесите на татковците се поклопувале со она што татковците го навеле. Сепак, татковците значително го потцениле напорот што го вршат мајките.

Анализата потврди дека мајките навистина извршуваат поголем дел од проспективната меморија, особено во почетните фази на планирање и потсетување. Сличен образец се повторил и кај задачите поврзани со партнерите - мајките сметале дека почесто им помагаат на своите партнери отколку што тоа го перципирале татковците.

Истражувањето спроведено од Линдзи Робертсон, Тамара Андерсон и Кристина Ким, исто така, потврдило дека мајките извршуваат постојана ментална работа за да го одржат домаќинството во функција.

Причини за нерамнотежата

Се поставува прашањето зошто постои таков јаз во перцепцијата и зошто когнитивниот товар кај мајките е поголем. Одговорот е веројатно поврзан. Една претпоставка е дека татковците едноставно не забележуваат голем дел од менталната работа што ја извршуваат мајките.

Овде не се работи за намерно избегнување одговорност, туку за тоа дека татковците го потценуваат трудот на својата партнерка и сопствениот придонес го прилагодуваат на таа погрешна проценка.

Видливи и невидливи задачи

Студијата на Робертсон и нејзините колеги попрецизно ги дефинира разликите. Менталниот напор на татковците се однесува на конкретни и видливи задачи, како што е косењето трева или фрлањето ѓубре. Мајките, од друга страна, се одговорни за различни помали, невидливи задачи, како што се организирање на семејниот распоред, следење на земањето лекови или плаќањето сметки на време.

Една мајка во студијата ги опишала своите задачи како „работа во позадина“ што бара постојано ментално присуство. Исто така навела дека нејзиниот сопруг почнал да го разбира нејзиниот когнитивен напор дури кога му го објаснила користејќи деловна терминологија. Ова сугерира дека партнерите можеби не ја ценат менталната работа ако не видат колку често се планираат и поддржуваат семејните активности.

Како да се балансира менталниот товар

Наместо да се потпираат на помнењето, семејствата можат да користат алатки како заеднички календар, список со обврски и задачи. Така сите членови во домаќинството би биле информирани за обврските и ќе се намали притисокот врз одреден поединец.

Партнерите можат да се согласат меѓусебно да се потсетуваат на задачите. Овој пристап ја поттикнува соработката и ја зголемува веројатноста дека обврската ќе биде исполнета. Дигиталните алатки можат да ја преземат и улогата на потсетници. Можете да поставите аларми за дневните обврски или да користите потсетник базиран на локацијата, што ќе се активира, на пример, кога ќе пристигнете во продавница.

За алатките, како на пример, календарот да биде корисен, прво е потребно да се идентификуваат и наведат сите мали, често неформални задачи што го оптоваруваат памтењето. Првиот чекор е овие обврски да се направат видливи. Клучно е да разговара редовно за менталниот труд во домаќинството. Овие разговори треба да се сметаат за важна обврска и да се внесат во заедничкиот календар.

Видлива работа за поздрав однос

Планирањето, потсетувањето, извршувањето и анализата на семејните обврски ја сочинуваат невидливата работа што ги одржува односите. Кога овој ментален напор станува видлив и кога партнерите отворено зборуваат за тоа, се отвора простор за подобра комуникација, пофер поделба и, на крајот, за посилен однос и постабилно семејство.

Судбина

Крокодил го држел еден час во вилиците пред шокираните посетители во зоолошка, не можел ниту да вреска (ВИДЕО)

Вработен во зоолошка градина почина откако беше брутално нападнат од крокодил пред десетици посетители, кои беспомошно гледаа повеќе од еден час како животното му ги држи нозете во вилиците.

Нападот се случил вчера во Паркот за авантури во Порт Морсби, главниот град на Папуа Нова Гвинеја, додека работникот го хранел крокодилот, објави Дејли Меил.

Човекот бил во ограден простор кога крокодилот нападнал и го влечел во водата.

Драматичното видео кое стана вирално на социјалните мрежи го покажува работникот делумно потопен во базенот додека крокодилот ги држи нозете во вилиците. Група преплашени посетители се собрале околу него.

Еден од нив влечел долг столб низ оградата за да може работникот да се фати за него и да го спречи крокодилот да го влече понатаму во водата.

Очевидецот Гибсон Џон изјавил за австралискиот ABC дека сè започнало кога работникот донел кокошка за да го нахрани крокодилот.

Потоа животното го нападнало и се обидело да го одвлече во базенот.

Џон повикал брза помош, но ситуацијата била исклучително тешка бидејќи присутните не можеле да му се приближат на човекот без самите да станат жртви на крокодилот.

Според него, обезбедувањето немало огнено оружје, па на работникот му била дадена мала метална шипка со која се обидел да се одбрани додека чекале полиција и брза помош.

Според сведочењето на Џон, крокодилот ги држел нозете на несреќниот човек во вилиците повеќе од еден час. Работникот имал толку силни болки што, според очевидци, не можел ниту да вреска. Едвај можел да зборува.

„Не направив ништо лошо“, биле единствените зборови што Џон успеал јасно да ги чуе од него за време на неговата агонија.

Потоа посетителите биле отстранети од зоолошката, а полицијата и брзата помош пристигнале на местото на настанот. Полицајците го застрелале крокодилот за конечно да го ослободат работникот од вилиците.

Според очевидци, човекот ја изгубил едната нога во нападот. Тој бил итно префрлен во Општата болница „3 Мајл“, каде што лекарите се обиделе да му го спасат животот.

И покрај нивните напори, работникот им подлегнал на повредите околу 7 часот наутро во неделата. Неговиот идентитет сè уште не е објавен. Се верува дека работел во Паркот за авантури околу две години.

Паркот е затворен до понатамошно известување по трагедијата, додека вработените се подготвуваат за погребот на нивниот колега.

Адвенчр Парк редовно организира хранење на крокодили пред посетителите, а претходните снимки и фотографии од социјалните медиуми покажаа вработени во близок контакт со животните.

Сè уште не е познато дали трагедијата ќе доведе до истрага за безбедносните процедури на паркот.

Тагови: зоолошката крокодил