Наука

Древна ѕвезда ја открива тајната на првата светлина во вселената

Астрономите открија исклучително ретка ѕвезда која содржи хемиски траги од првата генерација ѕвезди во универзумот, што дава уникатен увид во космичката зора.

Ѕвездата, наречена PicII-503, е толку сиромашна со тешки елементи што мора да се формирала веднаш по ѕвездите што први го осветлиле раниот универзум, пишува ScienceAlert.

Прозорец во раниот универзум

Недолго по Големата експлозија, универзумот бил темен. Дури кога првите ѕвезди, познати како Популација III, заблескале, универзумот станал транспарентен за светлина. Сепак, ниту една од овие први ѕвезди никогаш не е пронајдена, веројатно затоа што биле екстремно масивни и краткотрајни. Научниците сега открија нешто најблиску до тоа - ѕвезда од втора генерација, позната како Популација II, која се формирала од материјал збогатен со остатоците од првите ѕвезди. PicII-503 е најсиромашната со железо досега пронајдена надвор од Млечниот Пат и се наоѓа во древна џуџеста галаксија стара повеќе од 10 милијарди години.

„Откривањето на ѕвезда која несомнено ги содржи хемиските потписи на првите ѕвезди беше на самата граница на она што мислевме дека е можно, со оглед на тоа колку се ретки ваквите објекти“, вели астрофизичарот од Универзитетот Стенфорд, Анируд Чити. „Со најниската количина на железо некогаш забележана во ултра-бледа џуџеста галаксија, PicII-503 ни нуди невиден увид во раното формирање на елементи во рамките на еден исконски систем.“

Создавање тешки елементи

Во самите почетоци на универзумот, материјалот од кој се формираат ѕвездите бил многу едноставен - се состоел речиси исклучиво од водород и хелиум. Кога се формирале првите ѕвезди, потешките елементи, до железо, почнале да се формираат во нивните јадра преку фузија. Кога овие ѕвезди ќе снемале гориво, тие би експлодирале како супернови, исфрлајќи ги елементите што ги создале во вселената.

Елементи потешки од железото се создаваат и во овие бурни експлозии. Овие потешки елементи - кои астрономите едноставно ги нарекуваат „метали“ - потоа се мешаат со гасот од кој се формира следната генерација ѕвезди. Затоа помладите ѕвезди имаат повеќе метали, додека постарите ѕвезди се посиромашни со нив.

Потрага во фосилната галаксија

PicII-503 се наоѓа на околу 150.000 светлосни години од нас, во малата и бледа џуџеста галаксија Пиктор II што орбитира околу Млечниот Пат. Пиктор II е таканаречена фосилна галаксија, што значи дека сите нејзини ѕвезди се екстремно стари и дека во неа не се формирале нови ѕвезди милијарди години. Ова ја прави совршено место за пребарување ѕвезди што би можеле да се формираат од остатоците од ѕвездите од Популација III. Чити и неговите колеги користеле податоци од истражувањето MAGIC за да пронајдат ѕвезди со екстремно ниски количини на метали.

Невообичаена хемиска карактеристика

PicII-503 веднаш се издвои. Анализата на неговиот спектар покажа дека има околу 43.000 пати помалку железо и 160.000 пати помалку калциум од Сонцето. Од друга страна, процентот на јаглерод бил огромен - околу 3000 пати поголем од споменатите елементи. Истражувачите велат дека процентот на тешки метали е толку низок што ѕвездата може да се објасни само како член на Популација II, формирана од гас збогатен од првите ѕвезди.

Нерамнотежата во елементите сугерира дека е формирана од остатоците од невообичаено слаба супернова, во која потешките елементи како железо и калциум паднале назад во остатокот од ѕвездата, додека полесните елементи како јаглерод биле расфрлани во вселената. Доколку суперновата била помоќна, таа ќе ги исфрлела сите елементи од толку мала галаксија.

Врска со нашата галаксија

Ова откритие би можело да ни каже нешто и за древните ѕвезди што се во ореолот на нашата галаксија. Млечниот Пат апсорбирал многу помали галаксии за време на своето постоење, а Пиктор II на крајот би можел да ја доживее истата судбина. „Она што најмногу ме возбудува е тоа што го набљудувавме исходот од самите почетоци на создавањето на елементите во една исконска галаксија, што е исклучително важно откритие“, вели Чити. „Исто така, јасно се совпаѓа со потписот што го видовме кај ѕвездите со најмалку метал, што го поврзува нивното потекло со природата на овие објекти збогатени со материјалот на првите ѕвезди.“ Истражувањето е објавено во списанието Nature Astronomy.

Тагови: вселената ѕвезда

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Македонија

Делегација на МЕРМС во Женева

58% од инсталираниот капацитет е од обновливи извори – следен чекор модерна мрежа и складирање.

Делегација од Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини учествуваше на UNECE Sustainable Energy Week која се одржа во Палатата на нациите во Женева, со фокус на прашањата поврзани со енергетската транзиција, енергетската безбедност, достапноста на енергијата и одржливиот развој.

Во рамки на настанот се одржаа состаноци на Групата експерти за енергетска ефикасност (GEEE), Групата експерти за почисти електроенергетски системи (GECES) и Групата експерти за обновлива енергија (GERE), како и 35-тата сесија на Комитетот за одржлива енергија на UNECE (CSE).

Во рамки на 13-тата сесија на Групата експерти за обновлива енергија (GERE-13), на панел-дискусијата Exchange of experiences on how to increase the uptake of renewable energy, Марко Минов од Секторот за обновливи извори на енергија, го претстави напредокот во спроведувањето на регулаторната рамка од Законот за енергетика и новиот Закон за користење на енергијата од обновливи извори, со кои се унапредува интеграцијата на енергетскиот пазар и се создаваат предвидливи услови за развој и инвестиции во обновливите извори.

Како клучни реформи беа опфатени прекуграничната распределба на капацитети, балансирањето, оперативната сигурност, гаранциите за потекло, активните потрошувачи, енергетските заедници и конкурентните механизми за поддршка на производството од обновливи извори на енергија.

Во излагањето, Минов го истакна и значителниот раст на капацитетите од обновливи извори на енергија во Македонија, особено на фотонапонските електроцентрали, а ги претстави и Годишните планови за изградба на енергетски објекти како инструмент за предвидлив и координиран развој на енергетскиот сектор и систематско планирање на нови производни капацитети и системи за складирање на енергија.

Во рамки на дискусијата, меѓу другото беше нагласено и дека: „зголемувањето на капацитетите од обновливи извори е само дел од енергетската транзиција. Следниот предизвик е електроенергетскиот систем да стане пофлексибилен, поотпорен и способен да интегрира сè поголеми количини на варијабилни обновливи извори. Интеграцијата на нови капацитети од обновливи извори, модернизацијата на мрежна инфраструктура, пазарните механизми и складирањето на енергија ќе биде важен дел од идниот развој на енергетскиот систем“.

Во рамки на 35 сесија на Комитетот за одржлива енергија (CSE-35) на тема Strengthening Energy Security, Affordability and Sustainability in an Uncertain World, меѓу другото беше одржана и дискусија на високо ниво, посветена на приоритетите, предизвиците и можностите за зајакнување на енергетската безбедност, достапноста и одржливоста.

Во рамки на сесијата, Елена Ивановска, кабинетски службеник задолжен за следење на стратешките приоритети на Владата, која воедно претседаваше и со сесијата System-wide Solutions to Strengthen Energy Security, Affordability and Sustainability, се обрати во име на Македонија, претставувајќи ги приоритетите на земјата и конкретните активности за унапредување на сигурноста, достапноста и одржливоста на енергетскиот систем.

Во своето обраќање, Ивановска истакна дека за Македонија, трите цели (енергетската сигурност, достапноста и одржливоста) се тесно поврзани и дека забрзувањето на развојот на обновливите извори, намалувањето на зависноста од увоз на електрична енергија и обезбедувањето сигурно снабдување бараат модерна, отпорна и регионално поврзана електроенергетска мрежа.

Посебен акцент беше ставен на потребата развојот на мрежната инфраструктура да го следи брзиот раст на обновливите извори. Во таа насока, беше посочено дека Македонија од 2021 година, кога обновливите извори сочинувале околу 38% од инсталираниот производен капацитет, до 2025 година достигнала учество од околу 58%, со повеќе од 1.750 MW инсталирани капацитети од обновливи извори.

Брзиот развој на сончевата енергија носи и нови барања за преносниот систем, особено поради децентрализираното варијабилно производство, двонасочните текови на електрична енергија и потребата од балансирање на системот.

Ивановска посочи и на потребата од значителни инвестиции во преносната мрежа, унапредување на регионалната соработка и развој на механизми за флексибилност, батериски системи за складирање енергија и управување со потрошувачката.

Учеството на претставниците од Министерството: Елена Ивановска, Билјана Матевска, Марко Минов, Сара Кочева, Ангела Алексова, Ненад Стојковски и Љубица Трајковска Лешоска претставуваше можност за размена на искуства со земјите членки на UNECE, претставници на меѓународни организации и експерти од областа на енергетиката, особено во делот на забрзувањето на енергетската транзиција и создавањето пофлексибилни, сигурни и одржливи енергетски системи, но и можност за претставување на реформите и искуствата на нашата земја.

Државата останува посветена на сигурна, достапна и одржлива енергетска транзиција, со фокус на понатамошно зголемување на производството од обновливи извори, модернизација и проширување на мрежната инфраструктура, развој на складирањето на енергија, унапредување на пазарната интеграција и создавање предвидлива регулаторна рамка за нови инвестиции.

Пораката од Женева е јасна: амбициозниот развој на обновливите извори мора да биде проследен со инвестиции во мрежата, флексибилност, складирање, регионална поврзаност и институционален капацитет.

Само преку интегриран пристап може да се изгради енергетски систем кој истовремено ќе биде сигурен, отпорен и одржлив.

Со почит,

Министерство за енергетика, рударство и минерални суровини

Тагови: МЕРМС

Македонија

Лишени од слобода се 12 возачи поради сторено кривично дело „безобѕирно управување возило“

Во текот на изминатото деноноќие, на различни локации во државата, лишени од слобода се 12 возачи поради сторено кривично дело „безобѕирно управување возило“.

Од нив, осуммина управувале возило без положен возачки испит и тоа: М.Љ.(40), А.Ш.(22) и Ј.Б.(30) сите од Скопје, И.Р.(24) од с.Света Петка, скопско, А.Р.(23) од с.Беловиште, гостиварско, С.А.(35) од с.Мелница, велешко и Н.М.(28) од с.Зрновци, кочанско и 17-годишник од село во Општина Градско.

Под дејство на алкохол управувале две лица и тоа: Н.П.(29) од Куманово и М.Н.(19) од Скопје. Додека пак, со забрана за управување со моторно возило управувале С.Н. (37) од Кичево и Р.Х.(37) од с.Рашче, скопско.

По целосно документирање на случаите, ќе бидат поднесени соодветни кривични пријави.

Апелираме до сите учесници во сообраќајот да ги почитуваат сообраќајните правила и прописи, да не управуваат возило без положен возачки испит или доколку имаат изречена мерка за забрана за управување или доколку се под дејство на алкохол и сите заеднички да придонесеме за побезбеден сообраќај.

Тагови: безобѕирно управување

Македонија

Лишен од слобода бугарски државјанин на Граничниот премин Богородица поради фалсификувана исправа

На 02.10.2026 во 09:50 часот на Граничен премин Богородица, полициски службеници го лишија од слобода И.А.И.(58) од Бугарија поради основано сомнение за сторено кривично дело „фалсификување исправа“ по член 378 од Кривичниот законик.

Известен е јавен обвинител, по што лицето е предадено во полициска станица Гевгелија и по целосно документирање на случајот ќе биде поднесена соодветна пријава.

Тагови: бугарски државјанин