Секоја година во септември се повторува истото прашање – кога точно започнува есента, што всушност претставува рамноденицата и зошто почетокот на есента се поврзува со 23 септември, додека за другите годишни времиња најчесто се наведува 21-виот ден во месецот?

Додека астрономите го одредуваат почетокот на есента со голема прецизност, врз основа на положбата на Сонцето, метеоролозите користат поедноставен систем кој им овозможува полесно водење и споредување на статистичките и климатските податоци, пишува Punkufer.hr.

Затоа метеоролошката есен започнува на 1 септември и трае до 30 ноември. Оваа поделба се темели на целите календарски месеци – септември, октомври и ноември – што им го олеснува на метеоролозите следењето и споредувањето на климатските податоци.

Астрономската есен, пак, започнува на 22 или 23 септември, а завршува на 21 или 22 декември. Нејзиниот почеток го одредува прецизниот астрономски момент на есенската рамноденица, односно моментот кога Сонцето на небесната сфера го преминува небесниот екватор.

Оваа година астрономската есен на северната Земјина полутопка започнува во среда, 23 септември, во 02:05 часот, по средноевропско летно време.

Во тој момент Сонцето на небесната сфера го преминува небесниот екватор, движејќи се од север кон југ. На денот на рамноденицата, Сонцето изгрева точно на исток, а заоѓа точно на запад. Денот и ноќта тогаш на целата планета траат приближно еднакво – околу 12 часа.

Што е рамноденица или еквиноксиум?

Називот „еквиноксиум“ потекнува од латинските зборови aequus, што значи еднаков, и nox, што значи ноќ, додека македонскиот збор „рамноденица“ настанал како превод на овој поим.

Земјината оска на ротација е наклонета за приближно 23,5 степени во однос на рамнината на нејзината орбита околу Сонцето. Токму поради овој наклон, во текот на годината северната или јужната полутопка добиваат повеќе сончева светлина.

Двапати годишно, сепак – во пролет и во есен – Земјата на својата орбита се наоѓа во положба во која нејзината оска не е наклонета ниту кон Сонцето ниту од него. Сончевите зраци тогаш паѓаат под прав агол врз Земјиниот екватор, па двете полутопки добиваат еднаква количина светлина.

Иако називот „рамноденица“ може да наведе на заклучок дека денот и ноќта тој ден траат точно по 12 часа, тоа всушност не е сосема така. Поради атмосферската рефракција, односно прекршувањето на светлината во Земјината атмосфера, како и начинот на кој се дефинира изгрејсонцето, денот на датумот на еквиноксиумот трае неколку минути подолго од ноќта.

Зошто есента започнува на 23 септември?

Иако често се смета дека сите годишни времиња започнуваат на 21-виот ден од одреден месец, астрономските датуми не се толку фиксни. На нив влијаат календарот, должината на Земјината година и начинот на кој нашата планета се движи околу Сонцето.

Земјината година, пред сè, не трае точно 365 дена. На Земјата ѝ се потребни приближно 365 дена, 5 часа, 48 минути и 45 секунди за еден круг околу Сонцето. Календарот овој вишок од речиси шест часа годишно го надоместува со престапна година, кога на февруари му се додава 29-ти ден.

Поради тоа, прецизниот момент на рамноденицата од година во година се поместува за приближно шест часа, додека престапната година повторно го поместува за околу 24 часа во спротивна насока.

На датумот на почетокот на годишните времиња влијае и фактот што Земјината орбита околу Сонцето не е совршен круг, туку елипса. Според Кеплеровите закони, Земјата се движи побрзо кога се наоѓа поблиску до Сонцето, што се случува во јануари, а побавно кога е подалеку од него, како што е случај во јули.

Поради тоа, ниту годишните времиња на северната полутопка не траат еднакво долго. Летото, на пример, трае нешто подолго од зимата, а оваа разлика влијае и врз датумите на астрономскиот почеток на годишните времиња.

Ниту есенската рамноденица на северната полутопка не се случува секоја година на 23 септември. Во зависност од календарскиот циклус и престапните години, есента најчесто започнува на 22 или 23 септември, додека во исклучително ретки случаи може да започне и на 21 или 24 септември. До крајот на 21 век, сепак, почетокот на есента сè почесто ќе се паѓа на 22 септември.

Исто така, ниту другите годишни времиња не започнуваат секогаш на 21-виот ден во месецот. Летниот солстициј често настапува на 20 или 21 јуни, пролетната рамноденица во современо време најчесто се случува на 20 март, додека зимскиот солстициј може да настапи на 21 или 22 декември.

Фото:Pepper Mint/Pixabay

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.