Живот

Црното Море и неговото стратешко значење

Долго време Црното Море во Европа се сметаше за спореден геополитички простор. Меѓутоа, тоа се промени најдоцна со почетокот на војната на Русија против Украина - токму во Црно Море се судираат различните интереси.

(Дојче Веле)

Долго време Црното Море во Европа се сметаше за спореден геополитички простор. Меѓутоа, тоа се промени најдоцна со почетокот на војната на Русија против Украина - токму во Црно Море се судираат различните интереси.

Откако престана да важи договорот за житото меѓу Русија и Украина, се зголеми бројот на напади врз трговски бродови од двете страни. Од средината на јули, Русија го блокира договорот, го засилува гранатирањето на украинските пристаништа и се заканува со напади втз товарни бродови. Од друга страна Украина шест пристаништа долж руското црноморско приморје ги прогласи за ризично воено подрачје и се заканува со возвратни напади врз товарни бродови, танкери и пристанишни објекти.

За двете држави Црно Море е еден вид капија кон остатокот од светот - и има огромно стратешко и економско значење. Но, и други држави како Турција, Бугарија и Романија кои се членки на НАТО имаат конкретни интересеи во морето меѓу Европа и Азија.

Русија: сопствен простор на интереси

Русија од секогаш го сметала Црното Море за своја сфера на влијание. Уште за време на царска Русија, а подоцна и за време на Советскиот сојуз морето го претставуваше јужното крило на големата сила. До денес на него се гледаше како на отскочна даска од која Русија може да ги оствари своите интереси во Средоземјето, Блискиот исток, на северна Африка к во јужна Европа.

Преку Црното море Русија исто така добива пристап до подалечните држави во кои е воено активна, како на пример Сирија или Либија.

Военото срце на Русија во регионот е руската Црноморска флота, која од 1793 година има седиште во Севастопол.

За Москва тој пристанишен град на полуостровот Крим кој го анектираше во 2014 година, е од посебно значење. Тоа е една од ретките длабоки пристаништа на Русија кои војската може да ги користи и во зима затоа што не замрзнува.

Колку Русија сака да ја задржи својата хегемонија над црноморскиот регион покажуваат бројни регионални судири кои намерно ги поттикнуваше во изминатите години. Резултатот е дека денес таа контролира третина од крајбрежјето, иако по меѓународно право поседува само десет проценти од целокупното крајбрежје на Црното Море. Русија во 2008 година интервенираше во Грузија и воспостави две меѓународно непризнати проруски републики, вклучително и Абхазија на источниот брег. Москва во 2014 го анектираше полуостровот Крим и од избивањето на војната во Украина во 2022 година освои и окупираше големи делови од јужна Украина на Црното Море.

Црното Море има огромно значење за Русија и кога станува збор за трговската политика. Поголемиот дел од извозот на житарките, ѓубривата и другата стока се одвива преку црноморските пристаништа. Трговската рута преку Црното Море станува сѐ поважна за Мисква затоа што пекуннеа ноже да се испорача роба за државите кои не се придружија на запдните санкции против Русија.

Украина: трговска рута од витално значење

За Украина, Црното Море е уште поважна трговска рута. Пред војната Украина преку своето најголемо црноморско пристаништа во Одеса одвиваше повеќе од 50 проценти од вкупниот извоз. Таму пред сѐ се подготвуваше житото за светскиот пазар сѐ додека кон средината на јули не истече договорот за житни култури со Русија.

Во црноморскиот регион се најголемите залихи на жито во светот. Пред избивањето на војната уделот на Русија и Украина во светскиот извоз на сончогледово масло беше 60%, на пченица 24%, а на јачмен околу 19.

Тоа што Русија и Украина сега сѐ повеќе ги таргетираат трговските бродови на противникот е директно поврзано со ова. Двете држави би биле економски силно погодени од успорување на трговските процеси преку Црното море. Моментално само 40% од украинското жито се извезува преку Црното море, а остатокот по копнен пат преку ЕУ. Иако Украина заради војната воведе различни извозни рути, Киев уште долго ќе зависи од функционалниот извоз по морски пат.

ЕУ: коридор меѓу политичките противници

Додека Русија и Украина се борат за трговската рута север-југ, рутата исток-запад станува сè поважна за Брисел. Со Романија и Бугарија, ЕУ има две земји-членки на брегот на Црното Море, а веќе се склучени договори за асоцијација со Грузија и Украина.

Во Брисел, Црното Море сѐ повеќе се смета за важен коридор за транспорт на стоки и енергија меѓу Азија и Европа. Со оглед на тоа што Европа сака да стане сè понезависна од руската нафта и гас, фокусот сѐ повеќе е ставен на земјите производители од Кавказот, пред сѐ на Азербејџан.

Баку извезува нафта и гас во Европа преку Грузија и Турција. Црноморската рута ја заобиколува и Русија на север и Иран на југ и затоа е од посебно стратешко значење за Европјаните, кои воведоа строги економски санкции против овие две земји.

Интересите на НАТО

Исто така, НАТО има свои интереси во Црното Море што се однесува до безбедносната политика. Од 1997 година до избувнувањето на војната во Украина, НАТО секоја година таму одржуваше големи воени вежби. Сепак, само три морнарици на НАТО се постојано присутни во регионот - на Бугарија, Романија и Турција.

Договорот од Монтре, склучен во 1936 година, на Турција ù гарантира целосен суверенитет над Босфорот и Дарданелите - единствениот излез на Црното Море до Средоземното Море. Веднаш по избувнувањето на војната во февруари 2022 година, Турција го блокираше преминот за сите воени бродови, не само за руските, и на тој начин се одржува рамнотежата на поморските сили во Црното Море.

Турција: балансот најважна цел

Турција на тој начин се здоби со клучна геостратешка позиција, бидејќи го контролира пристапот до Црното Море - иако тоа е обезбедено со меѓународни договори. Анкара е најважниот партнер на НАТО во регионот на Црното Море и себеси се поима како центар на трговијата меѓу Централна Азија, Кавказ и Блискиот Исток.

За Турција е многу важно да ја забетонира својата водечка улога во регионот во однос на НАТО. Во исто време, односот со Русија е особено важен за Анкара. Во Анкара, како и во Москва, Црното Море се смета за апсолутно приоритетна зона на интерес. Турција со големо внимание ја одржува рамнотежата на силите во регионот на Црното Море. Договорот од Монтре ù овозможува на Анкара да држи други актери - вклучително и НАТО – на страна од регионот на Црното Море. Ова повторно ù оди во прилог на Москва.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Македонија

Лукаревска: Западнонилската треска и труењето во Гостивар се доказ за неспособноста на власта да менаџира криза

Пратеничката на СДСМ, Сања Лукаревска, во гостувањето во „Вести плус“ на Канал 5 посочи дека податоците за смртните случаи од западнонилската треска се сериозен аларм.

Пратеничката на СДСМ, Сања Лукаревска, во гостувањето во „Вести плус“ на Канал 5 посочи дека податоците за смртните случаи од западнонилската треска се сериозен аларм, додека реакцијата на институциите е задоцнета, и во преземањето мерки, но и во делот со прскањето. Власта потфрли во менаџирањето со западнонилската треска, но и во справувањето со труењето со вода во Гостивар.

„Според статистиката од 2011 година до 2025 година ние имаме само 5 смртни случаи на западно-нилска треска. Тоа се вкупно 14 години. А сега, во многу краток временски период, имаме исто толку смртни случаи. Паралелно со сето тоа, гледаме додека нашите врвни епидемиолози даваат добронамерни совети кон граѓаните, секако и по барање на медиумите, за да се слушне, за да се разберат одредени непознаници, бидејќи ова не е нешто старо, ова е нова состојба, премиерот веднаш ги нападна дека шират одредени дезинформации“, рече Лукаревска.

Лукаревска посочи дека наместо системска превенција, од власта се слушаат различни објаснувања – од базени и канализации, до застоена вода, а на крајот и вазните на гробиштата.

„Од друга страна, слушаме изјави од владини претставници дека треба да се испразнат базените, канализациите и така натаму, застоена вода да нема, и на крајот да слушнеме дека вазните на гробиштата се исто така криви за тоа што имаме повеќе случаи за западнонилска треска“, рече Лукаревска, посочувајќи дека реакцијата е задоцнета, особено во делот на прскањето.

Но, потфрлањето не е ограничено само на западнонилската треска. Сериозен пример е и случајот со труењето со вода во Гостивар, каде што наместо единствена и транспарентна информација, граѓаните добиваат различни извештаи од различни институции.

„Многу потфрлија и во ова труење со вода во Гостивар. Значи, ние имаме 5.000 случаи, од друга страна гледаме префрлање на одговорноста кај надлежните институции, односно Министерството за здравство вели: „Јас ќе ви дадам извештај само она кое што е во мој домен“, а Агенцијата за храна и ветерина вели: „Ние ќе дадеме извештај кој што е во наш домен“, меѓутоа не можеме се и да испренесеме пред јавноста. Институтот за јавно здравје со трета приказна, четврта приказна, други институции, и така натаму. Граѓаните не се задоволни од кумулативни извештаи, или од половични извештаи, или од четвртини извештаи од секоја институција. Треба да седнат на прес-конференција, сите оние кои што се надлежни, и да ја кажат реалната состојба, макар и тоа да е најлошо, меѓутоа општеството, граѓаните, тоа мора да го знаат. Ние поднесовме кривична пријава и очекуваме дека ќе има разврска“, потенцираше Лукаревска.

Македонија

Се нормализира состојбата со чадот во Скопје, пожарот на планината Жеден ставен под контрола

Се нормализира состојбата со чадот кој речиси во текот на целиот ден проследен со силна миризба беше присутен во Скопје, како резултат на околните пожари на Китка и на планината Жеден..

Нормализирано и нивото на загадување, кое во еден момент го смести главниот град на листата на најзагадени во светот, според апликацијата Ај-Кју-Еар..

Од Дирекцијата за заштита и спасување информираат дека пожарот на планината Жеден, над селото Бојане е ставен под целосна и контрола и дека се очекува во текот на ноќта да биде целосно изгаснат..

Активни пожари има и кај месноста Видуш, Македонски Брод, кај селото Пиперово во Општина Струмица, селото Митрашинци, беровско, селото Сушица во Општина Петровец, селото Трново во Општина Гостивар..

Европа

Светски шампион е осуден за силување деца

Поранешен светски шампион во снукер е прогласен за виновен за сексуално злоставување деца во минатото.

Греам Дот, 49, се појави на суд под обвинение за непристојни, ласцивни и развратни дела и однесување кон две деца.

Обвиненијата опфаќаат период помеѓу 1993 и 1996 година во врска со девојче и период помеѓу 2006 и 2010 година во врска со момче. Во тоа време, двете деца биле на возраст за основно училиште. Дот негираше какво било кривично дело, нарекувајќи ги обвинувањата „одвратни“ за време на неговото судење во Високиот суд во Глазгов.

Жртвата, сега во 40-тите години, била нападната во областа Глазгов. Таа се присети на инцидент во кој Дот почнала да ја „гали“ задникот преку облеката додека играла „јавање“ во затворен простор. Жртвата им кажала на поротниците дека била сексуално нападната за време на „игра на погодување“, која наводно се одвивала повеќе пати, во која морала да ги затвори очите и да „погоди“ што прави Дот.

Детето рекло дека за време на еден инцидент, Дот ги соблекол панталоните, ја кренал кошулата и го бакнал во стомакот. Тој се разголил и за време на друг инцидент и го намамил на кратко да се вклучи во сексуална активност, која завршила кога детето „почнало да плаче“. Жената му рекла на судот дека била „шокирана, изненадена“, додавајќи подоцна: „Сакав да го направам она што ме замоли да го направам затоа што не сакав да го вознемирам или нешто слично“.

Поротниците слушнале како жената ѝ се доверила на пријателка кога била тинејџерка, а потоа им кажала на членовите на семејството и на советник за средно училиште. Таа го пријавила случајот во полиција во 2001 година, но извештајот немал ефект сè додека полицајците не затропале на нејзината врата 23 години подоцна, во ноември 2024 година, во светлината на обвинувањата направени од момчето кое било повредено.

Кој е Греам Дот?

Дот станал професионалец во 1994 година и го освоил Светското првенство во снукер во 2006 година, победувајќи го Питер Ебдон во финалето во Крусибл во Шефилд. Тој исто така стигна до финалето во 2004 година, кога беше поразен од Рони О'Саливан, и во 2010 година, кога загуби од Австралиецот Нил Робертсон.

Дот беше суспендиран од натпреварувањето од страна на Светската професионална билијардска и снукер асоцијација (WPBSA) кога обвиненијата против него беа објавени на суд во април 2025 година.

Тагови: деца шампионот