Бројки што откриваат кога би можел да се случи колапс на ЕУ поради нискиот наталитет - Канал 5

Бројки што откриваат кога би можел да се случи колапс на ЕУ поради нискиот наталитет

ЕУ се соочува со сè посериозни демографски предизвици во последните децении кои ја загрозуваат одржливоста на нејзините економии и социјални системи.

Бројки што откриваат кога би можел да се случи колапс на ЕУ поради нискиот наталитет

Податоците на Евростат покажаа дека стапката на фертилитет паднала на рекордно ниски нивоа, додека уделот на постарото население расте, а јазот помеѓу потребите на пазарот на трудот и отпорот кон имиграцијата се продлабочува.

Пад на наталитетoт

Во 2023 година, во ЕУ се родени 3,67 милиони деца; околу 5,4% помалку отколку во 2022 година и најмалку од почетокот на водење на оваа евиденција во 1961 година. Стапката на фертилитет изнесуваше 1,38 живородени деца по жена, што е далеку под 2,1 потребни за едноставна репродукција (мапа подолу).

Најниските стапки се забележани во Малта (1,06) и Шпанија (1,12), а највисоки во Бугарија (1,81) и Франција (1,66).

Просечната возраст на жените при раѓање на нивното прво дете во ЕУ беше 29,8 години - најниска во Бугарија (26,9) и највисока во Италија (31,8). Овој тренд на одложување на мајчинството го намалува вкупниот број деца што жените ги имаат во текот на својот живот.

Стареење на населението

Стареењето на населението врши дополнителен притисок врз демографската слика на ЕУ. Овој притисок може да се изрази преку таканаречениот старосен коефициент на зависност - кој го претставува уделот на лицата на возраст од 65 години и повеќе, во однос на бројот работоспособни лица на возраст од 15 до 64 години. На почетокот на 2024 година, тој коефициент за ЕУ ​​бил 33,9%, што значи дека на 100 работоспособни лица, околу 34 биле постари лица. Најниските коефициенти се забележани во Луксембург (21,7%) и Ирска (23,6%), а највисоките во Италија (38,4%) и Португалија (38,2%).

Имиграцијата како неопходност

Со оглед на намалувањето на наталитетот и стареењето на населението, имиграцијата се појавува како клучен фактор за одржување на работната сила и економскиот раст во ЕУ.

Во 2022 година, околу 5,1 милиони имигранти дошле во ЕУ од земји надвор од Унијата, повеќе од двојно во однос на бројот во 2021 година. Најголем број примиле Германија (1,6 милиони), Шпанија (860.000) и Италија (334.000).

Имигрантите имаат повисок наталитет

Бидејќи плодноста кај жените родени во ЕУ опаѓа, оние родени надвор од ЕУ често имаат повисоки стапки на плодност, што придонесува за вкупниот број на раѓања. Миграцијата на тој начин помага во одржувањето на демографската рамнотежа. Во 2023 година, околу 23% од децата родени во ЕУ имале мајки кои биле родени надвор од земјата во која родиле, вклучувајќи ги и жените родени надвор од Унијата.

Имиграцијата како проблем

Сепак, имиграцијата, од друга страна, е многу чувствително политичко прашање.

Во многу земји од ЕУ, јакнее радикалната десница, главно поради спротивставувањето на имиграцијата. Овој отпор често произлегува од стравот дека со доаѓањето на голем број странци би можел да се загрози националниот идентитет, јазикот и традициите на домашното население.

Исто така, постои загриженост поради можната врска на имиграцијата со зголемувањето на криминалот и тероризмот, иако овие врски често се статистички претерани - истражувањата покажуваат дека злосторството извршено од странец во медиумите се појавува петпати почесто.

Освен тоа, дел од граѓаните стравуваат дека поголемата конкуренција на пазарот на трудот би можела да доведе до пониски плати и понесигурни услови за работа.

Во четвртиот квартал од 2024 година, на 124.935 државјани од трети земји им било наредено да ја напуштат ЕУ, што е зголемување од 16,3% во споредба со истиот период од претходната година.

Неповолна демографија на југот од ЕУ

Додека сите земји од ЕУ се соочуваат со демографски предизвици, јужните земји-членки како што се Шпанија и Италија имаат пониски стапки на наталитет и постаро население од северните земји како што се Франција, Шведска или Ирска.

Овие разлики се должат на разни економски, културни, социјални и институционални фактори.

Семејни и социјални политики

Една од причините е тоа што северните земји од ЕУ, особено нордиските земји, воведоа робусни системи за социјална поддршка како што се отсуство од работа поради породилно и татковство, флексибилно работно време, субвенционирана грижа за деца и даночни олеснувања за семејства со деца. Овие мерки овозможуваат усогласување на родителството и вработувањето, особено за жените.

Културни модели и родови норми

Во по традиционалните општества на југот од ЕУ, родовата нееднаквост во семејниот живот е поголема - грижата за децата и домаќинството најчесто паѓа исклучиво на жените.

Во северните општества, улогите се рамноправни, а татковците имаат поголеми права и навики за учество во одгледувањето деца. Како резултат на тоа, многу жени во јужните земји го одложуваат или се откажуваат од мајчинството ако сакаат да се остварат во кариерата.

Економска несигурност и пазарот на трудот

Високата невработеност кај младите, несигурните работни места и долгото чекање за стабилен приход и домување сè уште една карактеристика на јужните економии. Младите луѓе често доцна го напуштаат домот на своите родители, доцна основаат семејства и подолго живеат во несигурни животни услови. На пример, во Шпанија, невработеноста кај младите во 2023 година била околу 28%, во Хрватска околу 19%, а во Германија под 6%.

Северните земји имаат повеќе имигранти кои често се помлади и имаат повеќе деца, што го подобрува фертилитетот на национално ниво.

Во јужните земји од ЕУ, овој удел е помал, а миграцијата често е насочена кон надвор.

Колапсот би можел да се случи наскоро

Според проекциите на Евростат и ОЕЦД, ЕУ ќе достигне критичен сооднос на постари лица и работоспособни лица околу 2050 година, со повеќе од 56 пензионери на секои 100 работоспособни лица. Во некои земји, овој сооднос ќе биде уште подрастичен - на пример, во Италија, Грција, Португалија и Хрватска.

Доколку стапката на наталитет не се зголеми дотогаш, не се зголеми имиграцијата, ако пензискиот и здравствениот систем не се реформираат, можно е да се очекува финансиски колапс на пензиските фондови, пад на продуктивноста и пад на економскиот раст, драстично намалување на јавните услуги и се поголеми социјални и политички тензии поради судирот на генерации.

Некои демографи предупредуваат дека веќе околу 2035-2040 година, може да започне сериозна дестабилизација на пазарот на трудот во сектори како што се здравството, социјалната грижа и образованието.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Димитриеска-Кочоска: Задолжувањата согласно планираното, јавниот долг останува во рамки на проектираното

Задолжувањата согласно планираното, јавниот долг останува во рамки на проектираното, Еврообврзницата во наредната година може да се реализира во 2 дела .

Димитриеска-Кочоска: Задолжувањата согласно планираното, јавниот долг останува во рамки на проектираното

Нивото на јавниот долг останува во рамки на проектираното и Фискалната стратегија. До крајот на годината ќе се реализираат задолжувања само што се планирани во Буџетот и Ребалансот. Ова го истакна министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска во телевизиско гостување.

„Министерството за финансии не може да се задолжува дополнително ако тоа не е предвидено со Буџетот и Ребалансот“, рече министерката и појасни дека заради промена на состојбата на пазарите е направено задолжување на меѓународниот пазар и дека генерално со домашно задолжување ќе се заокружи дефицитот за годинава.

Наведе дека се следат состојбите, се прават калкулации и се избираат опции за пониски камати. При тоа посочи дека до крајот на годината нема да има издавање на еврообврзница.

„Ги разгледуваме состојбите. Издавањето на Еврообврзницата ќе зависи од состојбите на пазарот. Неизвесноста е голема и затоа ја разгледуваме и можноста за следната година да издадеме 2 еврообврзници или да имаме два различни типови на задолжување. Не сме одлучиле дека ќе биде во јануари, може и февруари. Но како и да е секако еден дел обврзница треба да имаме за да може да ја сервисираме Еврообврзницата издадена во 2023 година, а која доспева во 2027 година која беше со каматна стапка повисока од 6%. Значи дека каматната стапка тогаш била поприлично висока“, посочи министерката.

Во интервјуто се осврна на Ребалансот на Буџетот којшто беше усвоен од страна на Владата. При тоа се посочи дека капиталните расходи кај кратењето е по основ на КАПЕФ механизмот, односно дека има одложување на проекти кај кои нема реализација согласно планот, а дека нема кратење на проекти кои што имаат редовна динамика на реализација.

За инфлацијата изрази очекувања дека ќе се стабилизира, додека во врска со подготовката на Буџетот за наредната година посочи дека се работи и дека ќе се движи во рамки на Фискалната стратегија, а од проритети ќе бидат здравството.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Анкета Маркет вижн: ВМРО-ДПМНЕ и Мицкоски и натаму во убедливо водство

Големи се разликите во рејтинзите на ВМРО-ДПМНЕ и на СДСМ и на нивните лидери Христијан Мицкоски и Венко Филипче, покажува последната анкета на МКД.мк, спроведена од агенцијата Маркет вижн.

Анкета Маркет вижн: ВМРО-ДПМНЕ и Мицкоски и натаму во убедливо водство

Големи се разликите во рејтинзите на ВМРО-ДПМНЕ и на СДСМ и на нивните лидери Христијан Мицкоски и Венко Филипче, покажува последната анкета на МКД.мк, спроведена од агенцијата Маркет вижн во периодот од 11 – 27 септември на примерок од 1.200 испитаници.

На прашањето „за која политичка партија ќе гласате на наредните избори, 19,3 отсто одговориле дека ќе гласат за ВМРО-ДПМНЕ, 5,6 отсто за СДСМ, а рејтинзите на ДУИ и на Влен се изедначени – 4,2%.

41 отсто од испитаниците изјавиле дека нема да излезат да гласаат, не знаат дали ќе излезат на гласање или не сакаат да одговорат на ова прашање.

Меѓу испитаниците кои се определени за одредена политичка партија, за Левица би гласале 4 отсто од испитаниците, за ЗНАМ 1 отсто.

И кај лидерите, довербата за Христијан Мицкоски, претседателот на ВМРО-ДПМНЕ, (20,4%) е во голема предност пред довербата во Венко Филипче, претседателот на СДСМ (3,8%).

Дури 44,1% од испитаниците немаат доверба во ниту еден лидер на политичка партија, а 12,5% не сакаат да одговорат на ова прашање.

Довербата за Али Ахмети е 3,7%, за Димитар Апасиев – 3,4%, за Изет Меџити – 2,6%. Лидерите на новата политичка партија Влен, Изет Меџити, Билал Касами и Африм Гаши, се во предност во однос на лидерот на опозициската ДУИ.

И анкетата спроведена во јуни покажа убедливо водство на ВМРО-ДПМНЕ и на Мицкоски пред опозициската СДСМ.

Анкетата е спроведена со употреба на CAТI метода – телефонско анкетирање на примерок од 1.200 испитаници (статистичка грешка: 3%; интервал на доверба: 95%).

Примерокот е репрезентативен на ниво на Македонија според: регион, пол, возраст и етничка припадност согласно податоците за резидентното население од пописот 2021 година.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

Од 14 до 28 октомври во Скопје ќе се одржи 21. издание на фестивалот „Златна лира“

Две децении и повеќе во знакот на камерната музика и македонското исполнителство,14 - 28 октомври, Музеј на македонската борба.

Од 14 до 28 октомври во Скопје ќе се одржи 21. издание на фестивалот „Златна лира“

Од 14 до 28 октомври во Скопје ќе се одржи 21. издание на фестивалот „Златна лира“, со осум концерти на истакнати македонски музички уметници и камерни ансамбли.

Во организација на Сојузот на музичките уметници на Македонија (СМУМ), од 14 до 28 октомври 2026 година, во Музејот на револуционерната борба во Скопје, ќе се одржи 21. издание на фестивалот „Златна лира“. Со континуитет од повеќе од две децении, фестивалот се етаблира како значајна платформа за афирмација на македонската репродуктивна музичка уметност, со особен акцент на камерното музицирање, негувањето на интерпретативната традиција и претставувањето на различните генерации домашни музички уметници.

Годинашната програма опфаќа осум концертни вечери, во кои камерната музика се претставува низ разновидни инструментални состави, стилски епохи и естетски изрази. Од барокната полифонија и класичната формална јасност, преку романтичарската експресивност, до звучните и ритмичките истражувања на музиката на 20 и 21 век, фестивалот нуди широк пресек на камерниот репертоар. Посебно место заземаат делата на македонските композитори, поставени во непосреден дијалог со европското и светското музичко наследство.

Фестивалот ќе биде отворен на 14 октомври со настап на гитарското дуо „Милонга“, кое го сочинуваат Александра Кировска и Дејан Лазаревски. Нивната програма е обликувана околу експресивните и ритмичките особености на гитарската литература, со нагласено присуство на латиноамериканскиот музички идиом. Делата на Максимио Диего Пујол, Астор Пјацола и Зеќиња де Абреу, заедно со композиции од Јохан Каспар Мерц и Војислав Ивановиќ, отвораат простор за стилски контрасти, виртуозност и богата колористичка палета на двете гитари. Кировска и Лазаревски, кои во последните години остваруваат активна заедничка концертна дејност, негуваат репертоар што ги поврзува класичната гитарска традиција и современите изведувачки пристапи.

На 15 октомври ќе настапи Трио „Интерарт“, во состав Александар Стефановски и Емилија Ристевска Стефановска – флејти и Татјана Божиновска – пијано. Ансамблот, основан во 1997 година, зад себе има богата меѓународна концертна биографија и повеќе значајни признанија, меѓу кои и „Diploma d’Onore“ од меѓународниот натпревар во Париз. Програмата со дела од Гери Шокер, Александар Рубцов, Жан-Мишел Дамаз и македонскиот автор Марко Виденовиќ ги истакнува специфичните можности на овој камерен состав, во кој тембровската сродност на двете флејти се надополнува со хармонската и ритмичката улога на пијаното.

Кларинетистот Бранко Павловски и пијанистката Наташа Трбојевиќ ќе настапат на 20 октомври, со програма што ги обединува романтичарската традиција и современата литература за кларинет и пијано. На репертоарот се дела од Норберт Бургмилер, Шарл-Мари Видор, Луј Каузак, Микеле Мангани и Леонид Перминов, како и Сонатата од македонскиот композитор Благој Цанев. Програмата отвора различни аспекти на кларинетскиот израз – од лирската кантилена и суптилното фразирање до виртуозната подвижност и драматуршката разноликост на сонатната форма. Павловски и Трбојевиќ се уметници со долгогодишно концертно и педагошко искуство, чија дејност зазема значајно место во развојот на македонската камерна сцена.

На 21 октомври пијанистите Јасна Аврамовска и Дарко Мариновски ќе се претстават со програма посветена на литературата за пијано четирирачно. Овој специфичен облик на камерно музицирање, кој бара високо ниво на интерпретативна усогласеност и заедничко обликување на музичката фактура, ќе биде претставен преку дела од Јохан Себастијан Бах, Франц Шуберт, Феликс Менделсон и Едвард Григ.

На 24 октомври виолинистот Момчило Куфојанакис и пијанистката Весна Ангелова Христов ќе изведат програма во која се испреплетуваат класичната елеганција, романтичарската лирика и виртуозната виолинистичка традиција. Покрај сонатите од Моцарт и Шуберт, на репертоарот се Чаконата од Томазо Антонио Витали, прочуената соната „Ѓаволски трилер“ од Џузепе Тартини и „Интродукција и рондо капричиозо“ од Камиј Сен-Санс. Програмата вклучува и дело од македонскиот композитор Стојан Стојков, со што домашното творештво добива свое место во поширокиот историски и стилски контекст на виолинската литература. Куфојанакис и Ангелова Христов се долгогодишни камерни партнери со бројни настапи на домашните и меѓународните концертни сцени.

Посебно место во фестивалската концепција има концертот на млади наградени уметници, закажан за 25 октомври. Со оваа програмска определба, „Златна лира“ ја продолжува својата улога не само како сцена за етаблирани интерпретатори, туку и како простор за афирмација на новите генерации музичари, овозможувајќи им непосредно вклучување во професионалниот концертен живот.

На 27 октомври ќе настапат саксофонистот Лазар Соколов и пијанистката Емилија Кабранова Филипова, со програма која ги истражува изразните и колористичките можности на саксофонот во камерната музика. Делата од Анри Томази, Роже Бутри, Жил Демерсман и Еитор Вила-Лобос носат различни стилски влијанија, од француската инструментална традиција до јужноамериканската ритмичка и мелодиска чувствителност. Македонското современо творештво е застапено преку композициите „Apricity“ и „Lullaby for Marika“ од Јана Андреевска. Дуото Соколов – Кабранова Филипова се одликува со репертоарска отвореност и интерес за музичките јазици што се движат на допирните точки меѓу класичната, современата и џез-музиката.

Дваесет и првото издание на „Златна лира“ ќе биде заокружено на 28 октомври со вокален рецитал на мецосопранот Александра Коцевска и пијанистот Глигор Гелебешев. Во фокусот на завршната вечер ќе биде соло-песната како интимна форма на музичко-поетски израз, во која вокалната интерпретација и пијанистичката фактура се обединуваат во единствена драматуршка целина. Програмата опфаќа песни од Морис Равел, како и дела од македонските композитори Сотир Голабовски и Љубомир Бранѓолица. Коцевска, добитничка на наградата „Златна лира“ за врвни уметнички достигнувања во 2024 година, и Гелебешев веќе повеќе од една деценија градат препознатлива камерна соработка, со особен интерес за вокалната лирика и нејзините разновидни стилски облици.

Со своето 21. издание, „Златна лира“ продолжува да ја афирмира камерната музика како еден од најсуптилните облици на музичка комуникација, во кој индивидуалниот уметнички израз се остварува преку дијалог, заемно слушање и интерпретативно единство. Поврзувајќи ги традицијата и современоста, домашното творештво и меѓународниот репертоар, фестивалот ја потврдува својата улога во одржувањето на континуитетот и видливоста на македонската музичка изведувачка уметност.

Организатор: Сојуз на музичките уметници на Македонија (СМУМ)

Место: Музеј на револуционерната борба, Скопје

Период: 14–28 октомври 2026 година

Влезот на сите концерти од програмата е слободен.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.

притисни ентер