РТС/Време

За кратко време, Белград беше потресен од инциденти кои потсетуваат на сцени од потемни периоди од градското секојдневие. Најчесто, најниските извршители се појавуваат пред судот, додека налогодавачите остануваат надвор од дофатот на судството. Дали се враќаме во темните деведесетти?

Во понеделникот наутро пред продавница за вино на улицата Браничевска на Врачар беше пронајдена бомба. Неколку дена пред тоа, врз куќата на Здравко Чолиќ беше фрлена бомба, а за три лица беше одреден притвор. Поради фрлање бомба во кафулето „Џери“ во Нов Белград, за две лица беше одреден притвор. Во Белград беше киднапиран македонскиот пејач Даниел Кајмакоски. Во претходниот период, неколку возила беа запалени во различни делови од главниот град на Србија.

Зборувајќи за тоа дали станува збор за изолирани инциденти или за поширок модел на насилство, докторот по правни науки, Никола Вујичиќ истакна за јавниот сервис дека, во формална кривична правна смисла, овие случаи се гледаат одделно, но дека во поширок општествен контекст тие укажуваат на посериозен проблем.

„Кога ги гледаме поединечно, во смисла на кривичното право, тие се посебни случаи. Имате бомба врз куќата на Здравко Чолиќ, имате киднапирање на пејач и други случаи на палење автомобили во Земун и други делови од градот. Од друга страна, тие се индивидуални во смисла на кривичното право, но во поширока криминолошка и генерално социјална смисла, тие воопшто не се индивидуални случаи. Преку овие примери можеме да кажеме дека гледаме широко ниво на насилство што постои на улиците на градот“, вели Вујичиќ за РТС.

Тој тврди дека причините за таквата ситуација треба да се бараат во неколку меѓусебно поврзани фактори – од политичката средина до социјалниот контекст и медиумската содржина, кои го обликуваат вредносниот систем.

„Прашањето е што е погодно за сето ова, што можеби е поинтересно да се истакне. Погодно е од неколку фактори. Политички фактори кои се сеприсутни и многу проблематични во нашата земја. Социјалниот контекст и она што се промовира преку медиумите – не се осврнувам толку на РТС, туку на некои други програми кои имаат национална фреквенција во оваа земја. Имате реалити програми кои едноставно промовираат насилство, лоши вредности во едно општество – сите работи што не треба да бидат, ние ги гледаме“, тврди соговорникот на РТС.

Вујичиќ, сепак, нагласува дека постојат и позитивни примери за ефективни реакции од страна на надлежните органи, но забележува дека таквата практика не е конзистентна во сите случаи.

„За краток временски период, тие открија кои се можните сторители на кривичното дело, полицијата го направи, да речеме, првиот дел од работата – им одреди притвор, беа изведени пред обвинителот и потоа судијата за претходна постапка им одреди притвор на сите лица на кои требаше да им се одреди. Дали е тоа како брза реакција? Да, така е и така треба да биде. Дали е така секогаш и во сите ситуации? Не“, смета Вујичиќ.

Според него, проблемот е и недостатокот на реакција на институциите во одредени случаи кои се јавно видливи, особено на социјалните мрежи.

„Преку медиумите и социјалните мрежи, гледате отворено насилство. Постојат очигледни докази, а полицијата не реагира, ниту обвинителството ниту судот“, наведува тој.

Осврнувајќи се на изборот на цели во индивидуалните напади, Вујичиќ посочува дека мотивите можат да бидат различни – од финансиска корист до заплашување.

„Кога гледате на киднапирање на пејач, претпоставувате дека тој има соодветни финансиски приходи, за да можете да земете што е можно повеќе пари од него. Можеби станува збор за организиран криминал, тоа не го знаеме“, рече Вујичиќ.

Тој заклучува дека палењето барови и автомобили може да укажува на изнуда или борба за превласт, но предупредува дека не треба да се донесуваат конечни заклучоци без докази.

„Кога ќе видите палење разни барови, можно е да станува збор за обид за изнуда. Можеби станува збор за заплашување на граѓаните“, нагласува Вујичиќ.

Кога станува збор за казна, тоа укажува дека во случаи на организиран криминал, најчесто се одговорни најниските во хиерархијата.

„Имате ситуација каде што дилерот ќе „падне“ прв. А бидејќи има 10 или 20 скалила, добро е за судот ако успее да го открие дури и првото скалило над тој дилер, а тоа е многу тешко. Тешко е поради доказите, тешко е затоа што пониските се плашат од одмазда. А ако се виновни, се плашат од оние погоре“, вели Вујичиќ.

Вујичиќ смета дека е прерано да се зборува за единствена организирана структура.

„Мислам дека, поточно, би рекол врз основа на достапните податоци, тоа се сè уште изолирани случаи. Еден пример не е доволен за да можеме да кажеме дека во тоа учествувала организирана криминална група“.

Тој посветува посебно внимание на улогата на малолетниците, за кои вели дека се соодветни цели за регрутирање во криминални структури.

„Сакам да повлечам паралела со образованието и воспитувањето на децата. Познато е каква е улогата на родителите. Да воспитуваат дете од мала возраст … Па, организирана криминална група исто така едуцира. Таа само едуцира на поинаков начин, го едуцира некого да биде криминалец“.

Како можни решенија, Вујичиќ споменува системски мерки што вклучуваат медиуми, семејство, образование, институциите и политичката средина.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.