Европската телевизиска мрежа „Еуроњуз“, основана со амбиција да стане европски одговор на американската Си-ен-ен, во последните години разви блиски односи со политички поврзани инвеститори и влади на земји кои се соочуваат со критики за уривање на демократските стандарди, објави „Нова“.

Истражувањето на порталот „Рапортер“ (поранешен „Еурактив“) ги открива врските на сопственикот на „Еуроњуз“ со унгарскиот премиер Виктор Орбан и со Александар Вучиќ, додека поранешни вработени во „Еуроњуз Србија“ зборуваат за политички притисоци, отпуштања и недостаток на поддршка од централната телевизиска станица во Брисел.

Според истражувањето на „Репортер“, врз основа на финансиски документи и интервјуа со 14 сегашни и поранешни вработени, „Еуроњуз“ претрпе значителна трансформација во последните години. Телевизијата, која првично беше основана за да и понуди на европската публика независни меѓународни информации, сè повеќе се потпира на инвеститори и деловни партнери со блиски политички врски.

Во центарот на истражувањето е португалскиот инвеститор Педро Варгас Давид, претседател на „Еуроњуз“ и еден од клучните луѓе кои денес ја контролираат оваа европска медиумска мрежа.

Педро Давид е исто така сопственик на инвестицискиот фонд „Алпак капитал“, кој во 2026 година го иницираше преземањето на медиумите на „Јунајтед груп“ во Србија и регионот, вклучувајќи ги Н1, ТВ Нова, порталот и весникот „Нова“, неделникот „Радар“ и весникот „Данас“. Во август, тој ги презеде директорските места во компаниите преку кои овие медиуми работат во Србија, по што претходните директори беа заменети. Неговата инвестициска компанија „Алпак Капитал“ го презеде „Еуроњуз“ во 2022 година, со поддршка на близок човек со унгарскиот премиер Виктор Орбан, според „Репортер“.

Кој е Педро Варгас Давид и каква врска има со Орбан?

Педро Варгас Давид ја започна својата кариера во финансирањето на стартап компании, а подоцна учествуваше во еден од најзначајните зделки во унгарскиот телекомуникациски сектор, преземањето на „Водафон Унгарија“.

Според „Репортер“, аналитичарите го гледаат договорот како дел од пошироката стратегија на Виктор Орбан за зајакнување на своето влијание врз домашните медиуми и телекомуникации.

После тоа, „Алпак капитал“ ги прошири своите операции на португалскиот медиумски пазар, а во 2022 година го презеде „Еуроњуз“.

Таткото на Педро, Марио Давид, поранешен португалски европратеник и близок соработник на Виктор Орбан, исто така игра важна улога во оваа приказна. Марио Давид со години е политички поврзан со унгарскиот премиер, а „Репортер“ наведува дека има и долгогодишна врска со Александар Вучиќ. Кога беше објавено преземањето на „Еуроњуз“, Педро Варгас Давид ја претстави својата инвестиција како придонес кон европската демократија.

Тој нагласи дека Европската Унија, за да биде посилна и поефикасна, мора да биде подемократска и поодговорна и дека тоа не е можно без слободен и силен печат. Сепак, политичките врски на новите сопственици и начинот на кој се работеше со телевизијата подоцна станаа предмет на критики од вработените и одредени европски политичари.

Посебно внимание на истражувачот на „Репортер“ привлече самитот на Евроњуз за проширувањето на Европската Унија во Брисел, каде што беше организиран и разговор со Александар Вучиќ. Според авторите на истражувањето, интервјуто било невообичаено благо кон политичар чиј став кон демократските институции и блиските врски со Москва со години предизвикуваат загриженост во Брисел. Разговорот започнал со прашањето дали Вучиќ сè уште се смета себеси за „убеден Европеец“.

Сепак, како што наведува „Репортер“, за време на интервјуто не биле поставени прашања за масовните протести во Србија, навредите што Вучиќ ги упати кон европските политичари, ниту за тензиите меѓу неговата партија и Европската народна партија. Наместо тоа, за време на разговорот, Вучиќ коментирал за бирократскиот јазик на европските институции и го споменал својот пријател Марио Давид, таткото на главниот инвеститор на Евроњуз.

Марио Давид е долгогодишен поддржувач на Србија во Европската Унија и го познава Вучиќ преку Европската народна партија, потврди портпаролот на Вучиќ за „Репортер“. Педро Варгас Давид, кој седеше во првиот ред за време на разговорот, реагираше со смеа.

Според „Репортер“, овој настан дополнително отвори прашања за тоа колку личните и политичките врски на сопственикот на „Еуроњуз“ можат да влијаат врз уредничките одлуки на телевизијата.

„Еуроњуз Србија“ и „Телеком“: „Ни беше кажано да не заборавиме кој нè плаќа“

Врските на „Еуроњуз“ со Србија беа продлабочени во 2021 година, кога беше лансирана телевизијата „Еуроњуз Србија“, преку партнерство со „Телеком Србија“, компанија во претежно државна сопственост.

Тој проект беше претставен како обид за поврзување на западните новинарски стандарди со локалниот медиумски пазар.

Сепак, според тврдењата на поранешните вработени, за кои известува „Репортер“, одржувањето на уредничката независност стануваше сè потешко со текот на времето.

Поранешните вработени ја наведуваат средината на 2023 година како една од пресвртните точки, кога телевизиската презентерка Миња Милетиќ стана регионален директор.

„Ни беше кажано да не заборавиме кој нè плаќа“, се присети еден поранешен продуцент на „Еуроњуз“.

Тензиите во редакцијата дополнително ескалираа во април 2025 година, за време на масовните протести против властите во Србија.

Речиси 80 вработени во „Еуроњуз Србија“ потпишаа отворено писмо во кое се оградија од соопштението на раководството на телевизијата во врска со блокадата на Радио-телевизија Србија.

Новинарите тврдеа дека соопштението, кое даваше поддршка за јавниот сервис, беше објавено без нивно знаење и согласност.

Некои од потписниците подоцна беа отпуштени, а организациите за заштита на новинарите оценија дека тоа е одмазда за нивното јавно говорење.

Меѓу случаите што привлекоа посебно внимание беше отпуштањето на новинарката Марија Шехиќ, кое претставниците на новинарските организации го опишаа како пример за притисок врз новинарите кои се спротивставија на одлуките на раководството.

Регионалната директорка Миња Милетиќ ги отфрли обвинувањата дека отпуштањата биле политички мотивирани. Телеком Србија, исто така, изјави дека компанијата не се меша во внатрешното работење на телевизијата.

Новинарите очекувале помош од Брисел, но таа не стигнала

Според сведоштвата на вработените што ги објави „Репортер“, некои од новинарите на „Еуроњуз Србија“ верувале дека седиштето на европската телевизиска мрежа ќе реагира доколку се соочат со политички притисок. Сепак, како што тврдат, таква интервенција никогаш не следела.

„Очекувавме да има некого на кого можеме да се обратиме. Ако тоа не функционираше, мислевме дека ќе ја одземат лиценцата“, изјави еден искусен новинар за „Репортер“.

Овој случај е особено значаен со оглед на тоа што слободата на медиумите е едно од клучните прашања во процесот на европска интеграција на Србија.

Репортерката потсетува дека претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, за време на нејзината посета на Белград, нагласила дека напредокот во областа на слободата на медиумите е неопходен за Србија да се приближи до Европската Унија.

Според податоците на „Репортери без граници“ на кои се повикува овој портал, Србија е на 96-то место на светскиот индекс на слобода на медиумите, додека пред десет години беше на 59-то место.

Портпаролот на Александар Вучиќ ги отфрли тврдењата за политичко мешање во работата на „Еуроњуз“. Тој изјави дека Вучиќ не се занимава со „уреднички модели на странски медиуми“ и дека српските власти продолжуваат со соработката со европските партнери за подобрување на медиумската средина.

Вработените предупредуваат на самоцензура и мешање во новинарската работа

Загриженоста за уредничката независност не доаѓа само од редакцијата во Белград. Според истрагата на „Репортер“, група од 48 вработени во „Еуроњуз“ испратиле анонимно писмо до претседателот на компанијата, Педро Варгас Давид, предупредувајќи на мешање во новинарската работа.

„Долгогодишната уредничка независност на „Еуроњуз“ се чини дека постепено исчезнува. Постојано се соочуваме со мешање во нашата работа, што доведе до самоцензура и доцнења во објавувањето вести. Ова не само што ги загрозува нашите професионални стандарди, туку и го поткопува нашиот кредибилитет“, велат вработените.

Истражувањето го покрена и прашањето за одговорноста на европските институции, со оглед на тоа што „Еуроњуз“ со децении добива значителни средства од буџетот на Европската Унија.

Според документите до кои дојде „Репортер“, Европската комисија ја проверува содржината финансирана со европски пари, но нејзиниот надзор не се однесува на целата сопственичка структура или на уредничката независност на телевизијата како целина.

Австрискиот европратеник Хелмут Брандштетер затоа побара поголема транспарентност во работењето на „Еуроњуз“, нагласувајќи дека сопственоста и финансирањето на медиумите мора да бидат јавни, а независноста на новинарите формално заштитена.

Управата на „Еуроњуз“ не одговори на повеќекратните барања за коментар од „Репортер“.

Извор: Нова

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.