Четири астронаути прелетаа околу задната страна на Месечината и се вратија дома со она што НАСА го нарече совршено нурнување во Тихиот Океан. Вселенското летало Орион се покажа како одлично, а фотографиите направени од астронаутите возбудија нова генерација за можностите за вселенско патување.

Но, дали ова значи дека денешните деца воодушевени од Артемис ќе можат да живеат и работат на Месечината? Можеби дури и да одат на Марс? Ова се прашања на кои научниците не можат да дадат јасен одговор. Движењето околу Месечината беше релативно лесно. Тешката работа допрва доаѓа. Екипажот собори голем број рекорди, при што Виктор Гловер стана првата личност од афроамериканско потекло, Кристина Кох првата жена, Џереми Хансен првиот Канаѓанец, а командантот Рид Вајзман најстарата личност што патувала надвор од ниската Земјина орбита.

Тие исто така достигнаа рекордни 252.756 милји од Земјата, надминувајќи го Аполо 13 во 1970 година. Кога Армстронг и Олдрин слетаа на Месечината во 1969 година, многумина претпоставија дека тоа е само почеток на трајни патувања таму.

Целта е да се изгради база на Месечината

Ова не се случи затоа што Аполо не е роден од љубов кон истражувањето, туку е дете на Студената војна. И кога целта беше постигната, Конгресот ја затвори програмата. Само неколку години по познатиот „голем скок за човештвото“, гледаноста на мисиите пропадна, цената се зголеми и идните летови беа откажани.

Овој пат, тврди НАСА, амбициите се различни. Директорот Џаред Исакман рече дека Артемис 2 „не е само уште една мисија, туку почеток на враќање на Месечината, не само за посета, туку за изградба на база на Месечината и поставување на темелите за првите мисии со екипаж на Марс“.

Следниот екипаж, додаде тој, „започнува подготовки за враќање на површината на Месечината и изградба на база. Никогаш повеќе нема да ја напуштиме Месечината“. Планот е амбициозен. Артемис 3 во средината на 2027 година ќе тестира спојување со комерцијални летала за слетување во орбитата.

„Звучи како научна фантастика“

Артемис 4 на почетокот на 2028 година треба да биде првото слетување со екипаж, а Артемис 5 на крајот на истата година би ја започнал изградбата на базата на Месечината, со цел една лунарна мисија годишно. „Звучи како научна фантастика“, вели Јозеф Ашбахер, генерален директор на Европската вселенска агенција. „Но, лунарната економија ќе се развива. Ќе биде потребно време, но ќе се развива“, рече тој.

За астронаутите дури и да стапнат на површината, НАСА има потреба од функционални летала за слетување. Ги ангажираше од две приватни компании, имено 35-метарскиот вселенски брод на SpaceX и покомпактниот Blue Moon Mark 2 на Blue Origin.

И двата проекта значително доцнат. Според извештајот од 10 март од Канцеларијата на генералниот инспектор на НАСА, SpaceX доцни најмалку две години, а Blue Origin осум месеци, при што речиси половина од техничките проблеми од прегледот на дизајнот во 2024 година сè уште се нерешени.

„Ако полнењето гориво е тешко на лансирната рампа, ќе биде уште потешко во орбитата“

Новите модули мора да носат опрема, возила под притисок и рани компоненти на идната база, маса што бара огромни количини гориво, многу повеќе отколку што може да носи една ракета. НАСА планира да го складира горивото во орбитално депо, исполнето со повеќе од десет одделни летови на танкери. „Од физичка гледна точка, има смисла“, вели д-р Симеон Барбер, вселенски научник од британскиот Отворен универзитет. „Но, ако полнењето гориво е тешко да се направи на лансирната рампа, ќе биде уште потешко во орбитата“, додаде тој. Дури и враќањето дома не беше без неизвесност.

Капсулата Орион влезе во атмосферата со 25.000 милји на час со топлински штит за кој НАСА веќе знаеше дека има недостатоци, откриен по првата Артемис во 2022 година, кога заштитениот материјал се распадна на парчиња наместо постепено да се топи. Замената би ја одложила мисијата за 18 месеци, па НАСА ја прилагоди траекторијата на враќање.

Вистинската голема цел сè уште останува Марс

Се исплати, екипажот се врати безбедно. Но, самиот директор на НАСА призна дека овој пристап „не е правилниот начин за долгорочно дејствување“. Рокот 2028 година за првото слетување не е само техничка цел, туку се совпаѓа со мандатот на Трамп.

Исакман нагласи дека на својот прв ден, претседателот му дал „мандат да оди на Месечината, да изгради лунарна база и да ги постави темелите за американските астронаути еден ден да постават знаме на Марс“. Независните аналитичари не веруваат дека тој рок е реален, но Конгресот го финансира со милијарди затоа што сериозен конкурент е на хоризонтот.

Кина планира да слета на Месечината околу 2030 година, со поедноставен пристап и без сложено полнење гориво во орбитата. Вистинската голема цел останува Марс. Елон Маск зборува за 1930-тите, експертите за 1940-тите. Самото патување, од седум до девет месеци низ космичко зрачење, без шанси за спасување, далеку ги надминува сите предизвици на лунарната мисија.

Овој единствен лет чинеше повеќе од половина од целиот годишен буџет на Европската вселенска агенција.

Еуфоријата околу Артемис 2 се судира со студената пресметка. „Оваа ракета требаше да биде лансирана во 2016 година и чинеше две милијарди долари“, вели Кејси Драјер, главен аналитичар за вселенска политика во Планетарното друштво, најпочитуваниот тинк-тенк за вселенски прашања.

Развојот на ракетата SLS и капсулата Orion досега чинеше повеќе од 44 милијарди долари, а вкупниот буџет на програмата до Артемис 5 надминува сто милијарди. За споредба, овој еден лет чинеше повеќе од половина од целиот годишен буџет на Европската вселенска агенција.

Драјер се плаши дека светската криза едноставно ќе ги проголта тие пари, бидејќи само Америка, преку јавно-приватно партнерство со милијардери, може да финансира проект од ваков обем. Процесот е во тек и има моментум. Дали ќе има доволно од нив за да стигне до површината на Месечината, а потоа и до Марс, е прашање на кое никој нема одговор во моментов.

Крадењето авторски текстови е казниво со закон. Преземањето на авторски содржини (текстови) од оваа страница е дозволено само делумно и со ставање хиперлинк до содржината што се цитира.