Сто и шест години од Тиквешкото востание

Сто и шест години од Тиквешкото востание се навршуваат денеска, 19 јуни, а историчарот Петре Камчевски од Кавадарци, во изјава за МИА раскажува детали за ова востание.

По завршувањето на Првата Балканска Војна и протерувањето на Турците од Балканскиот Полуостров, територијата на тогашна Македонија била поделена на интересни сфери на влијание. На десната страна на реката Вардар биле сконцентрирани српските воено административни сили или Тимочката дивизија, а на левата, бугарските воени сили, четвртата армија. Веднаш по назначувањето на потполковникот Драган Урошевиќ за командант и управник на Кавадарци, српските воени сили ги покажале своите асимилаторски и денационализаторски тенденции.

-Како прво, тој го разрешил кметот на Кавадарци Тасе Бошков и шестчлената мешана комисија составена од Македонци и Турци, кои привремено управувале со градот. Тој им кажал дека оттогаш па натаму, ќе било така, како што тој ќе кажел. Веднаш потоа биле истерани од работа сите учители, а на нивно место биле донесени учители од Србија. Оние кои сакале да останат, биле приморани да одат на курс во Белград, каде требало добро да го научат српскиот јазик и српската историја. Најнапред била затворена третокласната нижа гимназија во Кавадарци, а биле уапсени учителите Ристо Михов, Ѓошо Бадев, Борис Минчев, Димитар Коцев и други. Набргу истата судбина ги нашла и свештениците во Тиквешко, а нивниот архиерејски старешина Глигорие Лазаров бил претепан, затоа што се обидел да го пречека својот митрополит на железничката станица во Криволак. Во една турска куќа во Кавадарци, српските војници ги убиле сите нејзини членови, само затоа што им се спротивставиле на војниците да пљачкаат во куќата, раскажа Камчевски.

Тепана и бабата на Страшо Пинџур

Во селото Ваташа, продолжи тој, биле безмилосно претепани Зарко Илиев, Тодор Мицев и Лазар Хаџи-Јорданов, без никаква причина.

-Во истото село била тепана и измачувана и Наца Пинџурова, мајка на војводата Димитар Пинџуров, од неа било барано да каже каде е нејзиниот син. Бидејќи паднала во бессознание, комшиите ја кренале на носилка и ја однеле дома. Во Кавадарци бил убиен младинецот Александар Видов, кој на прашањето на управникот на градот, Урошевиќ, дали е Србин или не, одговорил негативно. Поради страв од револт на народот, неговото тело било тајно изнесено од градот и закопано на скришно место. Така што, до ден денешен не се знае каде е неговиот гроб. Во Ваташа била силувана Марија Тодорова од страна на поручникот Милан Керковиќ, само еден ден по нејзината свадба, соопшти Камчевски.

Револтот на населението од овој крај од ден на ден бил се поголем.-Така во почетокот на јуни 1913 година, поранешните војводи и револуционери, Дончо Лазаров, Мишо Шкартова, Димитар Пинџуров, Тасе Мурџев, Коцо Сеизов, Тодор Камчев и други, се собрале во куќата на Јованче Шкартов и се договориле да го подготвуваат револтираниот народ за вооружено востание. На овој состанок присуствувал и Петко Пенчев, претставник на бугарската Влада, кој им ветил несебична помош на востаниците. Тука биле и вооружените чети на ВМРО на Христо Чернопеев, Ѓакон Евстатиј, Васил Чакаларов, Петар Чаулев  и други, кои исто така понудиле поддршка за востанието. Бил формиран Главен штаб на востанието, во кој влегле дваесетина видни револуционери од Кавадарци, Неготино и Ваташа, информираше Камчевски.

Градот Кавадарци бил слободен седум дена

На 19 јуни востаниците го објавиле востанието, со биење на камбаните и пукање во општинскиот писар и другите српски чиновници во Кавадарци.

-По силниот напад, градот бил ослободен од српската власт. На општинската зграда било симнато српското знаме и било подигнато револуционерното, од 1903 година, на кое пишувало „Слобода или смрт", а под него, „Тиквешки револуционерен округ". Во наредните денови биле ослободени Неготино на 22 јуни и Криволак, како и сите поголеми села во Тиквешијата во кои имало сконцентрирано српска војска. Градот Кавадарци бил слободен цели седум дена, а биле ослободени и педесетина села, меѓу кои и некои од прилепска општина, рече Камчевски.

За тоа време не бил регистриран ниту еден инцидент помеѓу македонското и турското население во Кавадарци.

-По седум дена, голема српска војска предводена од Василие Трбиќ, помогната од башибозучки чети на Јован Бабунски, Јован Долгачот и Јаја Ага Малиќ, ги нападнале востаничките позиции кај Неготино, потоа кај Сирково, Рибарци и Манастирец. Штабот на востаниците бил на Љубаш, од каде се гледала целата линија на фронтот. Востаничките сили кога слушнале дека голема српска војска заедно со турските наемници се приближуваат кон Кавадарци, се разделиле на повеќе од 10 групи и се распоредиле фронтовски по целата линија на фронтот, на 5-6 километри северно од Кавадарци, во близина на селата Манастирец и Рибарци. Тука српските чети биле наполно разбиени и биле приморани да се повлечат кон Градско и Велес, оставајќи голем број убиени и ранети војници и големо количество оружје, меѓу кое и повеќе тешки митролези. На двапати српската војска повторно напаѓала и била одбивана и принудена да се врати назад, но отсуството на ветената помош придонела големата српска војска и башибозук да ги разбијат востаничките сили, кои биле приморани да се повлечат спрема Конопиште и планината Кожуф, раскажа Камчевски.

По задушувањето на востанието, настанал страшен терор.

-Биле убиени 545 луѓе, според наодите на Карнегиевата комисија, покрај тоа што вистинската бројка била многу поголема. Најмногу убиени имало во Неготино, 117, во Бохула 46, Ваташа 37, Сирково 26, Кавадарци 25, Дреново 13, Марена 12, Мрзен Ораовец 11 и слично. Биле запалени повеќе од илјада куќи, а 2700 луѓе биле затворени. Исплашени од репресалии, за кратко време од Тиквешијата се иселиле повеќе од 3.000 семејства, најмногу во Бугарија и никогаш повеќе не се вратиле во своите домови. Тиквешкото востание и последиците од него, го претставуваат најголемиот терор во поновата историја на народот од овој крај, завршува Камчевски./МИА.

Царовска: вработените во градинките добиваат за 16 отсто повисоки плати

Вработените во градинките од јуни добиваат за 16 отсто повисоки плати, што е најголемо покачување досега.

 Ова го изјави министерката за труд и социјална политика Мила Царовска пред денешната средба со вработените од градинките на која беше презентиран новиот систем за плати.

Во септември, како што најави таа, вработените во детската заштита ќе добијат и уште едно зголемување од пет проценти, со кое вработените во детските градинки во Македонија добиваат покачување на платите за 21 отсто што е најголемо досега .

Повеќе во видеото.

Започна реконструкција на патот Тетово-Попова Шапка

Врз делница Тетово-Попова Шапка се прави „жолт фидинг" што подразбира санирање на дупки па поставување асфалт над целиот коловоз.

Министрите за транспорт и врски и за економија, Горан Сугарески и Крешник Бектеши, директорот на Јавното претријатие за државни патишта Зоран Китанов и тетовската градоначалничка Теута Арифи извршија увид во рехабилитацијата на патот од Тетово до Попова Шапка каде се поставува нов асфалт во должина од 18 километри и 200 метри.

-Овој е еден од основните патишта кои минатата година веднаш го ставивме за проектирање и рехабилитација бидејќи сакаме да развиваме туризам, сакаме да ги развиваме нашите туристички места. Тетово-Попова Шапка е еден од дванаесетте патишта ставен преку проект на Светска банка преку „жолт фидинг" да се гради и рехабилитира. Иако начелно компанијата треба да го направи до нова година, јас гарантирам дека до септември ќе биде готово, изјави Китанов. /МИА

Царовска: Вработените во градинките добиваат за 16 отсто повисоки плати

Вработените во градинките од јуни добиваат за 16 отсто повисоки плати, што е најголемо покачување досега, изјави министерката за труд и социјална политика Мила Царовска пред денешната средба со вработените од градинките.

На оваа средба беше презентиран новиот систем за плати.

– Среќна сум што кадарот во градинките, заслужен за грижата на нашите деца, кои се иднината на нашата држава, добија драстично зголемување на платите. Почнувајќи од јунската плата која на поголемиот дел од вработените веќе им е исплатена, стручниот кадар доби зголемување во просек од 16 проценти, што е околу 3.000 денари во нето износ по вработен, рече Царовска.

Во септември, како што најави таа, вработените во детската заштита ќе добијат и уште едно зголемување од пет проценти, со кое вработените во детските градинки во Македонија добиваат покачување на платите за 21 отсто што е најголемо до сега.

– Нето платата на воспитувач со високо образование се зголемува за 16,26 отсто односно од 20.546 денари на 23.731 денар, а со пресметан минат труд за вработен со 15 години стаж ќе изнесува 25.511 денари. Зголемувањето на платите се прави согласно Законот за вработените во јавниот сектор и со него ќе бидат опфати 3.138 од вкупно 4.577 вработени, односно 68,5 отсто, истакна министерката.

Во оваа група, како што додаде Царовска, влегуваат воспитувачи, негователи, стручни работници и стручни соработници-педагог, психолог, логопед, дефектолог и други за вршење на работи поврзани со дејноста згрижување и воспитување на деца од предучилишна возраст. Истовремено, се зголемуваат и платите на помошно техничкиот пероснал во градинките и ова покачување е утврдено со колективниот договор.

Царовска нагласи дека првпат се воведува кариерен развој на воспитувачите/ките, но и систем на плати за директорите/ките на градинките, чија висина ќе варира од капациетот на бројот на децата. Министерството за труд и социјална политика, како што додаде таа, продолжува посветено да работи на унапредување на раниот детски развој којшто е клучен за понатамошниот развој на секое дете.

– Со зголемувањето на платите, но и со проширувањето на капацитетите на градинките и јакнењето на професионалните компетенции го враќаме достоинството на професијата воспитувач која што беше заборавена години наназад, рече Царовска.

Директорката на градинката „Мајски цветови" во Карпош, Ангела Ангеловска Усевска, која се обрати во името на сите вработени во градинките, рече дека првпат по долго време во предучилишното образование и воспитание се случуваат позитивни промени.

– Првпат е пропишан кариерен развој и се воведува напредување на стручниот кадар, што ќе делува мотивирачки на вработените кои и досега и покрај ниските примања беспрекорно ја извршуваа својата работа и беа ентузијасти. Ова е мотив плус да дадат се од себе, бидејќи ова е професија која пред сѐ бара љубов кон децата, нагласи Ангеловска Усевска.

Заложба на МТСП е опфатот на деца во предучилишно образование да се зголеми за 50 отсто. Во изминатите две години се отворени 24 нови објекти, а досега се обезбедени 1.400 согласности за вработувања во градинките. За изградба на нови градинки годинава МТСП издвои 300 проценти поголем буџет од лани, а за оваа намена се достапни и 15 милиони евра од Светска Банка. /МИА

притисни ентер